અંધશ્રધ્‍ધા: ઘરઘર કી કહાની

     ‘જીવન સરિતાને તીરે..’ ‘ગુજરાતમિત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર  દિનેશ પાંચાલ   MO: 94281 60508

                                         અંધશ્રધ્‍ધા: ઘરઘર કી કહાની

           શરીર વિજ્ઞાન કહે છે માણસને સારો નરસો બનાવવામાં તેના ‘જીન્‍સ’ મોટો ભાગ ભજવે છે. (જીન્‍સનો પેન્‍ટ પહેરવાથી માણસ યુવાન દેખાઇ શકે પણ શરીરની અંદર રહેલા ‘જીન્‍સ’ તેને સંત અથવા શેતાન બનાવી શકે છે) ‘જીન્‍સ’ના પ્રતાપે માણસ સિદ્ધિના શિખરે પહોંચી શકે અને જીન્‍સના અભાવે નિષ્‍ફળ પણ જઇ શકે છે. દોસ્‍તો, શોધવા નીકળીએ તો એવા અનેક ઉદાહરણો મળી આવે જેમાં મા બાપ મહાન બની શક્‍યા હોય પણ દીકરાઓ શેતાન બની ગયા હોય. એક માતાને ખોળે જન્‍મેલા બે બાળકોમાંથી એક વિભીષણ બને અને બીજો રાવણ બની જાય. કૃષ્‍ણ દેવકીનું આઠમુ સંતાન હતા. બાકીના સાત સંતાનો (કૃષ્‍ણ નહીં તો) કૃષ્‍ણની નજીક પણ કેમ ન પહોંચી શક્‍યા? ગૃહત્‍યાગ કરનારા બધા સ્‍વામી સચ્‍ચિદાનંદજી કેમ નથી બની શકતા? વાલિયો લૂંટારો વાલ્‍મિકી ઋષિ બની શક્‍યો હતો  પણ એવી કલ્‍પના થઇ શકે ખરી કે લાલુ પ્રસાદ લાલબહાદુર શાસ્‍ત્રી બની શકે? હિરણ્‍યકશ્‍યપ નાસ્‍તિક હતો. એનો દીકરો પ્રહ્‌લાદ કેમ આસ્‍તિક બની શક્‍યો? સઘળા અંધ માણસો સંત સૂરદાસ કેમ નથી બની શકતા?  કુંતીના બધા પુત્રો અર્જુન કેમ ન બની શક્‍યા?  દોસ્‍તો, આ બધાં કુદરતના કમાલના કરતબો છે.

         ફિલ્‍મ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીમાંથી ‘જીન્‍સ’ની અદ્રશ્‍ય લીલાના ઘણા દાખલાઓ મળી શકે છે. સુનિલ દત્ત અને નરગિસ જેવા સંસ્‍કારી માબાપ હોવા છતાં સંજય દત્ત પહેલા ડ્રગ્‍સમાં, ત્‍યારબાદ માફિયા સાથેના કનેક્‍શનમાં અને છેલ્લે રાયફલ એકે-47 રાખવાના ગુનાસર પકડાયો. એને જેલની સજા થઇ. (સુનિલ દત્તનો દીકરો જેલમાં અન્‍ય કેદીઓની સાથે સુથારી કામ કરે એ વિધિની કેવી વિટંબણાં?)  ફિરોઝ ખાનનો દીકરો ફરદીન ખાન પણ ડ્રગ્‍સ વગેરેમાં બદનામ થયો હતો. સલમાન ખાનના અનેક છમકલાઓ છે, જે તેના પિતા સલીમ ખાનને નીચું જોવડાવે એવા છે. જરા વિચારો,  કુદરતે કેવા કરતબ કર્યા? પિતા સારા અને દીકરા નઠારા કેમ બન્‍યા? ઘણા લોકો અહીં પરભવના સારા નરસા કર્મોના દાખલા આપે છે. કોણજાણે એ કેટલું સાચું હશે પણ કર્મનો સિદ્ધાંત કદાચ આવી સેંકડો ઘટનાઓમાંથી જ જન્‍મ્‍યો હશે. પરભવના ખરાબ કર્મોનું ફળ આ જન્‍મે ભોગવવું પડે  એમ કહેવાય છે. અમે કર્મના ફળમાં માનીએ છીએ પણ અમારી આસ્‍થા રેશનલછે. દરેક માણસે કર્મોના ફળ અચૂક ભોગવવા પડે છે પણ તે  આવતા જન્‍મે નહીં, આ જન્‍મે જ.. મતલબ  તમે કોઇનું ખૂન કરો તો સજા આ જન્‍મે જ થાય. ઝેર પી જાઓ તો મૃત્‍યુ આ જન્‍મે જ થાય. આગમાં કૂદી પડો તો આ જન્‍મે જ દાઝી જવાય. વિદ્યાર્થી  આખું વર્ષ ભણવાને બદલે રખડી ખાય તો નાપાસ થાય અને ખૂબ મહેનત કરે તો ફર્સ્‍ટ ક્‍લાસમાં પાસ થઇ શકે. એ બન્‍ને આ જન્‍મે જ થઇ શકે. આ કર્મનું ફળ ગણાય. તમારી પાસે ફળદ્રૂપ જમીન હોય, સારુ બિયારણ હોય અને પૂરતો વરસાદ પણ પડે તો ખેતી પણ તમારે જ કરવી પડે. અર્જુનનો રથ કૃષ્‍ણએ હાંક્‍યો હતો. પણ તમારુ હળ ચલાવવા કૃષ્‍ણ નથી આવવાના..  અર્થાત્‌  તમે વાવણી જ નહીં કરો તો પાક નહીં પાકે. તમારું ખાલી ખેતર (નસીબનું નહીં) તમારી અકર્મણ્‍યતાનું ફળ ગણાય.

       દોસ્‍તો, મોટેભાગે આજે પણ આપણે પુરાણોમાં વર્ણવેલા દેવયુગના ચમત્‍કારોને સાચા માનીને દેવોનું યશોગાન કરતા રહીએ છીએ. પણ બૌધ્‍ધિકોને તે વાંચી  અનેક શંકાઓ ઉપજે  છે. સમાજમાં શ્રદ્ધાના સ્‍વાંગમાં અંધશ્રદ્ધાના ઇલાકાઓ વિસ્‍તરતા જાય છે. ધર્મને નામે અધર્મની બાઉન્‍ડ્રીઓ પહોળી થતી જાય છે. ભગવાનનું  ભગવાકરણ થઇ રહ્યું છે. ભગવું જોયું નથી કે લોકોએ મૂડી ઝૂકાવી નથી. જૂઠાં કાટલાં સો વર્ષ સુધી ચલણમાં ચાલે તો વખત જતાં તે  સાચા કાટલા તરીકે પ્રસ્‍થાપિત થઇ જાય છે. (આજે ગણપતિ તેમના મૂળ ચહેરા સાથે હાજર થાય તો આપણે તેને ઓળખી શકીએ ખરા?) ભગવાધારીઓ ભગવાન તરીકે પૂજાઇ રહ્યા છે.  ટીવીએ અંધશ્રદ્ધાના સામ્રાજ્‍યમાં એકહથ્‍થુ સ્‍થાન મેળવ્‍યું છે. અંધશ્રદ્ધાના સળગતા દાવાનળમાં સીરિયલોનું ઘી રેડી ટીવીએ ઘરે ઘરે ભડકા કર્યા છે. અંધશ્રદ્ધા જાણે ‘ઘર ઘર કી કહાની’ બની ગઇ છે.                                                                              ધૂપછાંવ

             એક મિત્રે કહ્યું: ‘એકવીસ વર્ષથી ભાડે આપેલું મારુ મકાન મારા ભાડુતે પચાવી પાડયું છે. આપણું પોતાનું મકાન એકવીસ વર્ષની દીકરી જેવું ‘પારકું ધન’ શા માટે બની જવું જોઇએ? ભાડુતની એવી  બેઇમાનીને સરકારે પણ શા માટે મંજુરી આપવી જોઇએ? શું રિલાયન્‍સ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રિઝમાં સાંઠ વર્ષ સુધી નોકરી કર્યા પછી તેનો કામદાર પોતે તેનો માલિક બની જવો જોઇએ? અન્‍ય કશામાં નહીં તો કમ સે કમ ઘરના મામલામાં તો એવું જ બને છે. ‘રણછોડ ભૂવન’માં ભાડે રહેતો માણસ કાળક્રમે ખુદ રણછોડ બની જાય છે. ઘરમાલિકની હાલત ધોતી ફાડીને રૂમાલ કરવા જેવી થાય છે. એ કારણે થયું છે એવું કે લોકો લાખોના બંગલાઓ ખાલી પડી રહેવા દે છે પણ કોઇને ભાડે આપતાં નથી.

Advertisements

જીવન સરિતાને તીરે..‘ગુજરાતમિત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર  –દિનેશ પાંચાલ  MO: 94281 60508

                             પત્‍નીઓએ પતિને એમાં સાથ ન આપવો જોઇએ

        હમણાં અખબારોમાં એવો કિસ્‍સો પ્રગટ્યો જેમાં સાસુ–સસરો અને જેઠ–જેઠાણીએ ભેગાં મળી વહુને કડવાચોથને દિવસે જ સળગાવી મૂકી. દોસ્‍તો, કડવાચોથ કે વટસાવિત્રિ કરતી ગૃહિણીઓના પતિપ્રેમનો આદર કરીએ, પણ સ્ત્રીઓએ  એક સમજ કેળવવી પડશે. પતિને જિંદગીભર દેવતુલ્‍ય માનવાની છૂટ છે, પરંતુ તેના સુખદુઃખમાં જ ભાગીદાર થવાનું હોય- પાપમાં નહીં. અંગૂલિમાલ લૂંટારાની પત્‍નીએ પતિને કહી દીધું હતું: ‘તમે ભલે મારા પતિ છો પણ હું તમારા પાપમાં ભાગીદાર નથી!’ સ્‍ત્રીઓએ નારીની સામાજિક અવદશા સુધારવી હશે તો એણે  સૌ પ્રથમ જુલ્‍મગારની ભૂમિકામાંથી બહાર નીકળી સ્‍ત્રીના હમદર્દ બનવું પડશે. સમાજની દરેક સાસુઓ પુરુષરચિત લાક્ષાગૃહમાંથી પોતાની વહુને બચાવી લેવાનો સંકલ્પ કરશે તો ઇશ્વરની અદાલતમાં તેના સાત ખૂન માફ થઇ જશે. અને સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે કોકની વહુ બનીને પારકા ઘરે ગયેલી પોતાની દીકરી પણ બચી જશે.

                                   સારા થવા કરતાં માંદા ન પડવું વધુ સારુ..!

        કેટલાંક લોકો હઠીલી કબજિયાતના રોગી હોય છે. પણ તેઓ સાવ સસ્‍તામાં મળતી  ભાજી ખાવાનું છોડી રોજ મૂઠો ભરીને હરડે ફાકે છે. (કારેલાનો વેપારી પોતાનો ડાયાબિટીસ દૂર  કરવા ડૉક્‍ટરના પગથિયાં ઘસે તે એવું લાગે છે જાણે ગેસ એજન્‍સીનો માલિક ઘરના ચૂલા માટે કેરોસિનની લાઇનમાં ઊભો હોય..!) દોસ્‍તો, દરેકના ઘરખર્ચની ડાયરી તપાસશો તો જાણી શકાશે કે ડૉક્‍ટરી સારવાર પાછળ પાંચ છ હજાર રમતવાતમાં ખર્ચી કાઢતો માણસ ફળો કે વિટામીનયુક્‍ત આહાર પાછળ પચાસ રૂપિયા ય ખર્ચતો નથી. વર્ષોથી આપણે એવું સાંભળતા આવ્‍યા છીએ કે ‘પ્રીવેન્‍શન ઇઝ બેટર ધેન ક્‍યોર’. (સારા થવા કરતાં માંદા ન પડવું વધુ સારું) આ વાત એટલા માટે સાચી છે કે  ભરચક વિટામીનવાળા ફળફળાદિ એટલાં મોંઘા નથી પડતાં જેટલાં હોસ્‍પિટલના ઇંજેક્‍શનો પડે છે. એક સફરજનનો વીશ રૂપિયાનો ભાવ પૂછીને મૂકી આવતો માણસ જરૂર પડયે હજાર રૂપિયાનું ઇંજેક્‍શન લે છે. અહીં એવી દલીલો કરવામાં આવે છે કે દવા તો માંદા પડીએ એટલે ન છૂટકે કરાવવી પડે, પણ એટલાં મોંઘા ફળો શી રીતે ખાઇ શકાય? ભલા માણસ.., દવા માંદા પડીએ તેથી કરાવવાની હોય છે, પણ પૌષ્ટિક આહાર માંદા ન પડાય તે માટે લેવાનો હોય છે. સારો ખોરાક ન ખાવાની ભૂલ (કરીને ડૉક્‍ટરો માટે પૈસા બચાવવા) કરતાં પૌષ્ટિકઆહાર આરોગીને ડૉક્‍ટરોથી દૂર રહેવું વધારે સલાહ ભરેલું છે.

                                                   વનવે ટ્રાફિક

       દોસ્‍તો, એ પણ વિચારવા જેવું છે કે આજપર્યંત માણસે ઇશ્વર સમક્ષ કેટલાંય ટન લોબાનનો ધૂમાડો કર્યો હશે. ઘાંસડીઓની ઘાંસડી ફૂલો ચઢાવ્‍યા હશે. અબજો ટન અબીલ, ગુલાલ  અને કંકુ વાપર્યું હશે. લાખો કલાકો સુધી ધર્મગ્રંથો વાંચ્‍યા હશે. મંદિરોમાં સળગાવવામાં આવતી અગરબત્તીઓની રાખનો ઢગલો કરવામાં આવે તો હિમાલયને આંબી જાય એટલો ઊંચો થાય.. નારિયેળો ફૂટયાં ને માથા ય ફૂટયાં..! પણ એક ભગવાન કયાંયથી ના ફૂટયા! એકવીશમી સદી ઝડપથી વિતી રહી છે. હવે શું કરવું છે? ઇશ્વર જોડેનો આ વનવે ટ્રાફિક હજી કયાં સુધી ચાલુ રાખવો છે? યાદ રહે સતીયુગ કે સંતયુગ કરતાં વિજ્ઞાનયુગે માણસને સુખી કરવામાં કાંઇ બાકી રાખ્‍યુ નથી. ઇશ્વરનું અસ્‍તિત્‍વ શંકાસ્‍પદ છે પણ માણસના અસ્‍તિત્‍વ વિષે બે મત નથી. એથી ચાલો, એ ન દેખાતા ઇશ્વર પાછળ ગાંડી દોટ બંધ કરીને માનવજાતની સુખશાંતિની જ વાતો વિચારીએ!

       હમણા એક બીજી વાત જાણવા મળી. પરીક્ષા ચાલતી હતી ત્‍યારે એક કોલેજના કેટલાંક  વિદ્યાર્થીઓએ  પ્રોફેસરોને ધમકી આપીઃ ‘અમને ચોરી નહીં કરવા દો તો તમને બહાર જોઇ લઇશું…!’ દોસ્‍તો, ગુજરાતની કોલેજોમાં સમ ખાવા પૂરતી એકાદ ઘટના પણ એવી બનતી નથી જ્‍યાં વિદ્યાર્થીઓએ શિક્ષકોને એવી પવિત્ર ધમકી આપી હોય કે, ‘તમે ક્‍લાસમાં ઠીક રીતે નહીં ભણાવશો તો કોલેજની બહાર નહીં, કોલેજની અંદર જ જોઇ લઇશું!’ આજે શિક્ષણ કથળ્‍યું છે ત્‍યારે ચડ્ડિબનિયનવાળાની જેમ ચપ્‍પુની અણીએ શિક્ષકોને ભણાવવાની ફરજ પાડવામાં આવશે તે ‘દિ ગર્વપૂર્વક કહી શકાશેઃ ‘ભારતનું ઉજ્જવળ ભવિષ્‍ય વર્ગખંડોમાં આકાર લઇ રહ્યું છે!’

                                                                  ધૂપછાંવ

                                        આળસુ શિક્ષક હોય ત્‍યાં ઠોઠ વિદ્યાર્થીને શાળામાં સ્‍વર્ગ હોય!

     ‘જીવન સરિતાને તીરે..’ “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર  દિનેશ પાંચાલ MO: 94281 60508

                                 નવરાત્રિ: યૌવનની આનંદરાત્રિ

        નવરાત્રિ અંત તરફ આગળ વધી રહી છે. મા શક્તિની ઉપાસનાનો એ પવિત્ર તહેવાર છે. યુવા પેઢીએ એ તહેવારનું નવીનીકરણ કર્યું છે. નવરાત્રિ હવે ભવાનીનો ઓછો અને યુવાનીનો ઉત્સવ વધારે બની ગયો છે. અસલના તાળી ગરબાને સ્થાને ડિસ્કો આવ્યો. પ્રેમી પંખીડાઓ માટે તો નવરાત્રિ એટલે પ્રેમની વસંત ઋતુ..! મોટા શહેરોમાં મોડી રાત સુધી માઈકો વાગતા રહે છે અને યુવાનોના બાઈકો ઘુમતા રહે છે. બાઈકની પાછલી સીટ પર કોકના ઘરની કુંવારી દીકરી બેઠી હોય ત્યારે પેલા ગરબાની કડી સાચી પડુ પડુ થઈ જાય છે. યુવાન દીકરીની ઘરે બેઠેલી  મા મનોમન માતાજીને પ્રાર્થના કરે છે: ‘માડી, દીકરી દીધી તેં ડાહી, પણ રાખજે લાજ તું માડી..! દલડાના શા થાય ભરોસા..? એ ક્યાં જઈ નંદવાઈ માડી..!’  દોસ્તો, ઉમરલાયક દીકરીના માવતરની ચિંતા જીભ કરતાં આંખો દ્વારા વધુ વ્યક્ત થાય છે. પ્રત્યેક નવરાત્રિમાં યુવાન દીકરીના માબાપના મનમાં ઝીણા તાવ જેવી એક ચિંતા રહે છે. એ ચિંતાનો તરજુમો કંઈક આવો હોઈ શકે: ‘દલડાના શા થાય ભરોસા..? એ ક્યાં જઈ નંદવાઈ માડી..!’

        અમારા બચુભાઈની દીકરીના દિલમાં પ્રેમના અંકુર નવરાત્રિમાં જ ફૂટ્યા હતાં. ત્યારથી તેઓ માને છે કે દીકરીને સંસ્કાર આપણે આપ્યા હોય પણ દેહ કુદરત આપે છે, એથી દીકરી પર ભરોસો થાય પણ તેની જુવાની પર ન થાય!’ ડોક્ટરો તેમના અનુભવના આધારે કહે છે કે, ‘નવરાત્રિ પછી અમારી પાસે અનમેરિડ છોકરીઓના ગર્ભપાતના કેસો ખૂબ આવે છે. યુવાન દીકરી ગરબા ગાવા જાય પછી તે ક્યાં જાય, તે કોણ જોવા જાય? ગરબાનો હૉલ છોડી તે બોયફ્રેન્ડ સાથે હોટેલમાં જાય ત્યાંથી માબાપની કમબખ્તી શરુ થાય. છોકરા છોકરીનું અજવાળામાં થયેલું ‘નયનમિલન’ અંધારામાં ‘દેહમિલન’ સુધી પહોંચી જાય છે. એ કારણે નવરાત્રિની મજા નવ મહિનામાં ફેરવાઈ જાય છે. પુરૂષપ્રધાન સમાજમાં છોકરાઓને ખાસ નુકસાન થતું નથી, પણ છોકરીના કપાળે એકવાર કલંકનું કાળુ ટીકું લાગી ગયું તો તે છુંદણું બની તેના જીવનમાં હંમેશને માટે કોતરાઈ જાય છે. જોકે સમાજની બધી દીકરીઓ એવી નથી હોતી. ૯૯ ટકા દીકરીઓ સંસ્કારી હોય છે. તેમના દિમાગમાં સંયમની બ્રેક હીરો હોન્ડાની બ્રેક જેટલી પાવરફૂલ હોય છે. એવી દીકરીઓ બોયફ્રેન્ડ સાથે મૈત્રિભંગ થાય તો થવા દે છે પણ શિયળભંગ થવા દેતી નથી. રાત્રે હોટલમાં ગાળેલો એક કલાક સમાજને દેખાતો નથી પણ તેને કારણે દીકરીના ભાવિ દાંપત્યનો દરેક કલાક જોખમમાં મૂકાઈ જાય છે. કેમકે દીકરી સાથે એક કલાક ‘રાસલીલા’ રમનાર પેલો ‘કનૈયો’ પણ એના ખુદના જીવનમાં એવી “હોટલછાપ બીબી” પસંદ કરતો નથી. સમાજની સર્વ દીકરીઓ આ વાત ગાંઠે બાંધી લે તો સમજો મા અંબામાની સાચી કૃપા થઈ. સમાજમાં ૯૦ ટકા શ્રદ્ધાળુઓ વસે છે. તેમને નવરાત્રિમાં થતો ઘોંઘાટ અને ગિરદી પણ પવિત્ર લાગે છે, કેમકે તે માતાને નામે થાય છે. ધાર્મિક સ્થળોની ગંદકી સામે તેમને ખાસ વાંધો નથી કેમકે ત્યાં ભગવાન વસેલો છે. નાસ્તિક ઈમાનદાર હોય તોય તે નથી ખપતો, પરંતુ ભગવા વસ્ત્રોમાં છૂપાયેલો ઠગ ગમી જાય છે. કેમકે તેના (બગલમાં ભલે છૂરી હોય પણ) મુખમાં રામ હોય છે.

         ગઈ કાલે રાત્રે યુવાનોને ડિસ્કો કરતાં જોઈ ભગવાનદાસકાકા બોલ્યા: ‘ભાઈ, અમારોય એક જમાનો હતો. અમારો કોઈ નાચણિયો દશ ફૂટથી નાની છલાંગ લગાવતો ન હતો!’ યુવાનો આંખોની ફૂટપટ્ટીથી માપી લે કે દશ ફૂટ એટલે ઓરડાની આ દીવાલથી પેલી દીવાલ સુધીનું અંતર..! પેલા વડીલ આઘાપાછા થાય એટલે તેઓ ખડખડાટ હસતા કહે: ‘કાકા નવરાત્રિમાં પણ છાંટોપાણી કરે છે કે શું? દશ ફૂટનો કૂદકો મારીને હનુમાનજીએ ગરબા ગાવા હોય તો તેને માટે પણ મુશ્કેલ બની રહે..!’ ખેર, આપણે ત્યાં ઉત્સવોની સુરુચિપૂર્ણ ઉજવણી થતી નથી તેથી સમાજને આનંદ ઓછો અને અશાંતિ વધુ મળે છે. કાયદો હોવા છતાં મોડી રાત સુધી માઈકનો ઘોંઘાટ ચાલુ રહે છે. દોસ્તો, તહેવાર હોય કે વ્યવહાર, સાધનશુદ્ધિ અને વિવેકબુદ્ધિ વિના ઉત્સવો સફળ થતાં નથી. આધિ વ્યાધિ અને ઉપાધીના આ યુગમાં ઉત્સવો ઓક્સિજન જેટલાં જરૂરી છે. બે આંસુ વચ્ચે માણસે એક સ્મિત ગોઠવી દીધું છે. બે ડૂંસકા વચ્ચે એણે એક હાસ્ય ગોઠવી દીધું છે. એ સ્મિત અને હાસ્ય એટલે તહેવારો અને ઉત્સવો..! પ્રત્યેક તહેવારો સાથે તેના અનિષ્ટો ભળેલા હોય છે. બહુધા તે માનવપ્રેરિત હોય છે. વિવેકબુદ્ધિની ચાળણીથી તેને ગાળીને શુદ્ધ કરીશું તો ઉત્સવોની મધુરતા માણી શકાશે. ખેર.. સૌને નવરાત્રિની  હાર્દિક શુભકામના.!’                                             

                                                      ધૂપછાંવ

          તહેવારો એટલે જીવનપથ પર આવતા ઘટાદાર વૃક્ષો, જેની શિતળ છાયામાં થાકેલો મુસાફર ઘડીક વિસામો લઈ શકે છે.

       

ચર્ચાપત્ર–”ગુજરાતમિત્ર”

                               ચર્ચાપત્ર   “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર  –દિનેશ પાંચાલ        

                                                    ‘ગુજરાતમિત્ર’ની અનોખી અખબારી આરાધના

        ‘ગુજરાતમિત્ર’ એની અખબારીયાત્રાના ૧૫૭ વર્ષો પૂરા કરી ચૂક્યું છે ત્યારે એક બે પ્રસંગોનું સ્મરણ થાય છે. વર્ષોપૂર્વે સાહિત્ય પરિષદના જ્ઞાનસત્રમાં મુંબઈ અમદાવાદના મોટા સાહિત્યકારો ભેગા થયા હતાં. તેમની ચર્ચામાં સાંભળવા મળ્યું હતું, અખબારોથી ઉભરાતા પ્રિન્ટ મિડિયામાં ‘ગુજરાતમિત્ર’એ ધ્રૂવતારક જેવું અવિચળ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. ખાસ કરીને સત્યનિષ્ઠા માટે એ છાપુ વર્ષોથી પંકાયેલું છે. એમાં ચર્ચાપત્ર વિભાગનું સુંદર સંવર્ધન થયું હોવાથી એ વિશેષ ધ્યાન ખેંચે છે. એમાં હાઈકોર્ટના વકીલો, કોલેજના પ્રિન્સીપાલો અને અનેક સંસ્થાઓના ટ્રસ્ટીઓ વગેરે ચર્ચાપત્રો લખે છે. એકત્રીશ વર્ષોથી અમે ‘ગુજરાતમિત્ર’ સાથે કટાર લેખક તરીકે જોડાયેલા છીએ. તે પૂર્વે અમદાવાદના એક અન્ય અખબારમાં કટારની સાથોસાથ રિપોર્ટીંગ પણ કરતા હતા. તે સમયની એક ઘટનાનું સ્મરણ થાય છે. અમને એક માહિતી મળી કે વલસાડમાં કોલેજ હોસ્ટેલની છોકરીઓએ છાપાના ફેરીયાને રૂમમાં બોલાવી બળાત્કાર કર્યો. સમાચારનું રિપોર્ટીંગ કરતા પૂર્વે તેની સત્યતા અંગેની ખાતરી કરવાની ટેવ રાખી હતી. તે અરસામાં વલસાડના એક પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટરનો દીકરો અમારી સાથે નોકરી કરતો હતો તેને પૂછતાં તેણે કહ્યું, ‘એ વાત સાચી છે. મારા ફાધર ઈન્વેસ્ટિગેશનમાં પણ ગયા હતા.’ અમે એ સમાચાર પ્રેસને મોકલી આપ્યા. બીજે દિવસે તે ન્યૂઝ મોટી હેડલાઈનોમાં અખબારે પ્રગટ કર્યા. પછી તો અમદાવાદના બીજા બે મોટા અખબારોએ પણ એથી વધુ મોટી હેડલાઈનોમાં એ સમાચાર છાપ્યા. એથી આગની જેમ એ વાત સમાજમાં ફેલાઈ ગઈ. ત્યારબાદ ખરી ઘટના એ બની કે ‘ગુજરાતમિત્ર’એ લખ્યું કે કોઈએ સનસનાટી ફેલાવવા એ અફવા ફેલાવી છે. અમારા પ્રતિનિધીએ ઊંડીતપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું કે વલસાડમાં એવી કોઈ ઘટના બની નથી. અમે પેલા પોલીસકર્મીના દીકરાને પુછ્યું. એણે ગેંગેંફેંફેં થતાં જણાવ્યું કે મારા ફાધર ઈન્વેસ્ટીગેશનમાં ગયા હતા, એથી વાત સાચી હશે એમ મેં માન્યું હતું. રિપોર્ટર તરીકે અમે ખોટા પડ્યા તેનું દુ:ખ થયેલું પણ ‘ગુજરાતમિત્ર’એ નિર્ભિકપણે સત્ય છાપવાનો જે અખબારી ધર્મ બજાવ્યો હતો તેનો છૂપો આનંદ થયો હતો.

         કોઈ અખબારને આવી સિદ્ધિ રમતવાતમાં મળી જતી નથી. એ માટે તેના માલિક, તંત્રી, સંપાદક સહિતના તમામ સ્ટાફે નિષ્ઠાપૂર્વક તનતોડ મહેનત કરવી પડે છે. અમારા વિકાસમાં ‘ગુજરાતમિત્ર’નો સિંહફાળો છે. અમને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તથા સાહિત્ય અકાદમી સહિતના પાંચ એવોર્ડ મળી ચૂક્યા છે. તાજેતરમાં સુરતની જાણીતી પ્રકાશન સંસ્થા ‘સાહિત્ય સંગમ’ના ઉપક્રમે અમને ‘જનક નાયક સ્મૃતિ ચંદ્રક’ એનાયત થયો ત્યારે પ્રતિભાવમાં અમે ‘ગુજરાતમિત્ર’નો ઋણસ્વીકાર કરતાં કહ્યું હતું, ‘૧૯૯૫માં ‘વિજ્ઞાન મંચ’ તરફથી મને અને શ્રી રમણ પાઠકને રેશનાલિઝમ માટે એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારે મેં તે એવોર્ડ ન સ્વીકારતાં જણાવ્યું હતું કે, ‘સમાજમાં રેશનલ અને બોલ્ડ વિચારો ધરાવનારા ઘણાં ચિંતકો મળી રહે છે પણ એ વિચારોને પોતાની સલામતીના ભોગે છાપનારુ એક માત્ર નિડર છાપુ ‘ગુજરાતમિત્ર’ છે, માટે આ એવોર્ડ મને નહીં, ‘ગુજરાતમિત્ર’ને આપો. આજે ઈન્ટરનેટ અને મોબાઈલના જમાનામાં વાયુવેગે સમાચારો વહેતા થઈ જાય છે ત્યારે આજની સ્પર્ધાત્મક પરિસ્થિતિમાં ‘ગુજરાતમિત્ર’એ અખબારી ધર્મ સાથે બાંધછોડ કર્યા વિના પોતાની સફળ આગેકૂચ જારી રાખી છે તે માટે એના માલિક, તંત્રી, વાચકો અને ગ્રાહકો સહિત સૌને હાર્દિક અભિનંદન આપીએ અને ‘ગુજરાતમિત્ર’ને શુભેચ્છા પાઠવીએ કે: ‘અક્ષયંમ્ તે ભવિષ્યતિ..!’ (અર્થાત્ જેના ભવિષ્યનો કોઈ ક્ષય નથી તે)   

            –દિનેશ પાંચાલ (જમાલપોર–નવસારી) તા. ૪–૧૦–૧૯  

  ફૂલ નહીં, ફૂલની પાંખડી..!

જીવન સરિતાને તીરે..“ગુજરાતમિત્ર”નાસૌજન્યથી સાભારદિનેશ પાંચાલ MO: 94281 60508

                                               ફૂલ નહીં, ફૂલની પાંખડી..!

આજના ચિંતનચોતરામાં  ફૂલ નહીં ફૂલની પાંખડી પ્રસ્‍તુત છે. દોસ્‍તો, માણસ ઇશ્વરને પ્રેમ કરે છે એ સપાટી પરનું સત્‍ય છે. પણ ઇશ્વર કરતાં એને  જીવ વધુ વહાલો છે એ પ્રકૃતિદત્ત સત્‍ય છે. પૈસા કરતાં ઇશ્વર મહાન છે એ સપાટી પરનું બીજું સત્‍ય છે. પરંતુ પરમેશ્વર વિના માણસ જીવી શકે, પૈસા વિના જીવવું મુશ્‍કેલ બની જાય છે. એથી મંદિરમાં પ્રસાદની થાળીમાં પડેલા તુલસીપત્ર કરતાં જાજરૂમાં પડેલી 1000 રૂપિયાની નોટ માણસને વધુ પવિત્ર લાગે છે. (2) મંત્રની નોટબુકમાં એક દિવસમાં સો રામનામ લખવા કરતાં સો દિવસમાં એક સારુ કામ કરવામાં આવે તો રામ વધુ રાજી થાય અને સમાજને પણ ફાયદો થાય. (3) પ્રેમ લગ્ન કરનાર એક મહિલા કહે છેઃ ‘પંદર વર્ષના લગ્નજીવન બાદ થાય છે એવું કે ઓફિસેથી થાકીને આવેલી મહિલા નવેસરથી સાડીનો છેડો ખોસી રસોડામાં ઢસરડો કરવામાં પ્રવૃત્ત થઇ હોય ત્‍યારે તેને પતિના- ‘આઇ લવ યુ’ કરતાં ‘મે આઇ હેલ્‍પ યુ’ શબ્‍દથી વિશેષ આનંદ થાય છે.

        (4) સ્‍ત્રી અને પુરુષ વચ્‍ચે ઘડો અને પાણી ખેંચવાના દોરડા જેવો ટેમ્‍પરરી સંબંધ નથી, પણ વાળ અને કાંસકી જેવો ગાઢ સંબંધ છે. વાળ અને કાંસકી બન્‍ને સહસ્‍ત્ર તાતણે જોડાયેલાં છે. સ્‍ત્રી અને પુરુષ પણ નરી આંખે ન દેખાય એવી સેંકડો લાગણીઓ વડે જોડાયેલા છે. લગ્ન એટલે સ્‍ત્રી પુરુષની જાતીય જરૂરિયાત માટે સમાજે આપેલું- એન.ઓ.સી.(નો ઓબ્‍જેક્‍શન સર્ટિફિકેટ) અને મધુરજની એટલે સેંક્‍શન્‍ડ સેક્‍સ! અર્થાત પરમિટવાળો દારૂ..! (5) આધ્‍યાત્‍મની  અગમનિગમની વાતોને બદલે નક્કર ફલશ્રૂતિવાળા પરિશ્રમથી જ માનવીને વધુ ફાયદો થઇ શકે છે. ઉપવાસ કરનારા શ્રદ્ધાળુઓ કરતાં ખેતરમાં અન્‍ન પકવતા ખેડૂતોમાં દુનિયાનું વિશેષ કલ્‍યાણ છૂપાયેલું છે. લાખ અજ્ઞાનીઓ કરતાં એક વૈજ્ઞાનિકથી સમાજને વધુ ફાયદો થાય છે. (વૈજ્ઞાનિક એટલે ઈશ્વરનો મેનેજર અને સુખનગરનો સેક્રેટરી!) (6) રાજકારણીઓ પત્રકારોથી દૂર રહેવાનું કેમ વિશેષ પસંદ કરે છે? એવા પ્રશ્નના જવાબમાં અરૂણ શૌરીએ એકવાર રામજેઠમલાણીને કહેલું: ‘નગ્ન માણસને ફોટોગ્રાફરની બીક લાગે છે તેમ કુખ્‍યાત રાજકારણીઓ પત્રકારોથી દૂર ભાગે છે!’ (7) બચુભાઇ કહે છેઃ ‘હું ભગવાન હોઉં તો દુનિયાના દરેક દેશોનો અબજો રૂપિયાનો શસ્‍ત્રસરંજામ ભાંગીને તેમાંથી દાળરોટી બનાવું જેથી દુનિયાના કોઇ માણસે રાત્રે ભૂખ્‍યા ના સુવું પડે. ભગવાન બનવા કરતાં માનવતાથી મઘમઘતા ઇન્‍સાન બનવાનું મને વિશેષ ગમે. ભગવાનનો તોટો નથી આ દેશમાં… પણ એકસો પાંત્રીસ કરોડની વસ્‍તીમાં માનવ કેટલાં..?’ (8)  જ્‍યાં સુધી પુરુષના મસલ્‍સ અને મૂછના આંકડા પરથી તેની મર્દાનગી મપાતી રહેશે ત્‍યાં સુધી બીમાર પત્‍નીનું માથુ દબાવી આપતા સમજદાર પતિની ગણના ‘જોરૂકા ગુલામ’માં થતી રહેશે!’ અર્થાત્‌ પુરુષની કહેવાતી મર્દાનગીને ક્‍યારેક બુદ્ધિ જોડે બાર ગાઉનું અને લાગણી જોડે તેર ગાઉનું છેટુ હોય છે.

        (9) લીફટ અને દાદર વચ્‍ચે સામસામે રહેતી બે વેશ્‍યા જેવો સ્‍પર્ધાત્‍મક સંબંધ નહીં, પણ ટપાલસેવા અને આંગડિયા સેવા જેવો પૂરક સંબંધ હોય છે. (10) ગુસ્‍સો આવ્‍યા પછી ચીખવા ચીલ્લાવા સમુ સહેલુ કામ બીજું એકે નથી. અને ભૂલ સમજાયા પછી ક્ષમાયાચના સમુ મર્દાનગીનું કામ બીજું એકે નથી! (11) આ દેશને મોદી સાહેબ જેવા નિષ્‍ઠાવાન અને પ્રમાણિક વડાપ્રધાન પ્રાપ્‍ત થયાં છે તે દેશનું અહોભાગ્‍ય છે. પરંતુ દુર્જનોના મેળામાં એકાદ બે સજ્જનોનું હોવું એટલે ગંધાતા ખાળકૂવામાં બે ટીપાં અત્તર નાખવા જેવી ઘટના ગણાય. સૂપડું ભરીને શીંગદાણામાં બેપાંચ દાણા ચોખ્‍ખા હોય અને બાકીના બધાં કોહેલા હોય તો તેની ગોળપાપડી બેસ્‍વાદ લાગે છે. વર્ષોથી આ દેશની પ્રજા બેસ્‍વાદ ગોળપાપડી ગળે ઉતારતી આવી છે. (12) સોનુ શરીરનો બાહ્ય શણગાર બની રહે છે. પરંતુ હિમોગ્‍લોબીન, કેલ્‍સિયમ, કોલેસ્‍ટોરોલ વગેરે શરીરના સાચા ઘરેણા ગણાય. ક્‍યારેક કંગન, નેક્‍લેસ કે બંગડીના બીલ કરતાં કાર્ડિયોગ્રામ, એન્‍ડોસ્‍કોપી કે બાયોપ્‍સીનું બીલ વધી જતું હોય છે. દેહની કાળજી નહીં રાખો તો બંગડી વેચી બાયોપ્‍સી કરાવવી પડે એવી સ્‍થિતિ સર્જાય છે.

                                                             ધૂપછાંવ

        રોજ સવારે એક હરણ જાગે છે. એને ખબર છે કે એણે સિંહ કરતાં વધારે ઝડપથી દોડવાનું છે, નહીં તો એ મરી જશે. રોજ સવારે એક સિંહ જાગે છે. એને ખબર છે કે એણે હરણ કરતાં વધારે ઝડપથી દોડવાનું છે, નહીં તો એ ભૂખે મરશે. તમે સિંહ હો કે હરણ.. બસ, સવાર થાય એટલે અસ્‍તિત્‍વ ટકાવવા માટે દોડવું અનિવાર્ય છે. આ વાત સાંભળી બચુભાઇ બોલ્‍યાઃ ‘રોજ સવારે એક સ્ત્રી જાગે છે. એને ખબર છે કે રસોઇમાં કાંઇ ચૂક થશે તો પતિ ખીજાશે. રોજ સવારે એક પતિ ઓફિસે જાય છે. એને ખબર છે કે એ કામ ઠીક રીતે નહીં કરશે તો બોસ એને ઠપકો આપશે. તમે બાયડી હો કે બોસ.., સંસારમાં ઠપકાની તલવાર હંમેશા તમારે માથે લટકતી રહે છે! (ઉપાય એ જ કે ‘સમજોતા ગમો સે કર લો..!’)

 સત્‍યનો સંગ્રામ, જૂઠની જીત..!

જીવન સરિતાને તીરે..  (‘ગુજરાતમિત્ર’નાસૌજન્યથી સાભાર)   –દિનેશ પાંચાલ    MO:94281 60508                           

                                   સત્‍યનો સંગ્રામ, જૂઠની જીત..!

        દોસ્‍તો, દુનિયાની નિશાળમાં સજ્જનો અને દુર્જનો એક સરખું યુનિફોર્મ પહેરીને બેઠાં છે એથી તેમની વચ્‍ચેનો ભેદ પારખવાનું કઠિન બની ગયું છે. માનવ જીવનનું પ્રકૃતિદત્ત સત્‍ય એ છે કે માણસને પોતાની નબળાઇ છૂપાવીને સારા દેખાવાનું ગમે છે. વર્ષો પૂર્વે ‘દામીની’ નામની એક ફિલ્‍મ આવી હતી. એની હીરોઇન (મીનાક્ષી શૈષાદ્રી)ને મુરતિયો (રિશી કપુર) જોવા આવે છે. ચા પીતી વેળા રિશી કપુરના હાથમાંની રકાબી જરા હાલી જાય છે, તે જોઇ મીનાક્ષી અધ્‍ધર શ્વાસે બોલી ઊઠે છેઃ ‘અરે અરે… જરા સંભાલ કે… બાવન રૂપિયા જોડી હૈ…! પડોશમેં સે માંગકે લાયે હૈં!’ હોય તેવા દેખાવાના આગ્રહમાં માણસની નિખાલસતા અને ખાસ તો તેની ઇમાનદારી વ્‍યક્‍ત થતી હોય છે. પણ એવી જીદ જારી રાખવામાં આવે તો માધુરી દિક્ષિતે ફિલ્‍મોમાં મેકપ કરવાનો ના રહે… મુરતિયો જોવા આવે ત્‍યારે કન્‍યાઓએ  પોતાના ગોરા ચહેરા પર પૌડર લગાડવાનો ના રહે… અને ઇન્‍ટરવ્‍યૂ આપવા જનાર વિદ્યાર્થીએ પણ  સુંદર વસ્‍ત્રોમાં ક્‍લીનશેવ્ડ બનીને જવાની જરૂર ના રહે. કદાચ એ સારુ છે કે માણસને સારા દેખાવાનું ગમે છે. આપણે પ્રતીક્ષા કરીએ કે માણસને સારા હોવાનું પણ ગમે.

         દોસ્‍તો, કુદરતે બક્ષેલું સૌંદર્ય માટીના લોંદા જેવું છે. કુંભારની જેમ માણસે તેને ફાઇનલ ટચ આપવો પડે છે. જીવનના સેંકડો સત્‍યો  કાચા હીરા જેવા હોય છે. તેને વ્‍યવહારુ બુદ્ધિથી તરાશીને  જીવનની વાસ્‍તવિક્‍તા જોડે તેનો મેળ પાડવો પડે છે. લગ્નમાં મુરતિયાને હળદર ચોળવામાં આવે છે જેથી લગ્ન ટાણે તે થોડો ગોરો લાગે. મુરતિયો કાળો હોય ત્‍યારે તેની કાળી ત્‍વચા પર હળદરનો લેપ લગાવી કાળા ‘સત્‍ય’ પર ગોરો ઢાંકપિછોડો કરવામાં આવે છે. એક મજૂરને અમે ફોટોસ્‍ટુડિયોમાં શુટ પહેરીને (પરદા પર ચીતરેલી) કારનું ડ્રાઇવીંગ કરતો હોય એવો ફોટો પડાવતાં જોયો છે. દરેક માણસની સારા દેખાવાની મનોવૃત્તિ એ મજૂર  જેવી હોય છે. પ્‍યોર સોનુ ન મળે તો બગસરાથી પણ સ્ત્રીઓ સંતોષ માને છે. એથી અમારા બચુભાઈ ઘણીવાર કહેતા હોય છેઃ ‘સોને કા મૂંહ હૂઆ કાલા… બગસરાને મોરચા સંભાલા..!’ થોડા દિવસ પર સ્‍વચ્‍છતા અભિયાનનો વાયરો ચાલ્‍યો હતો. કેટલાંક મોટા માથાઓ હાથમાં ઝાડુ લઈ રોડ સાફ કરતાં જોવા મળ્‍યા. (ઘણા રાજકારણીઓએ તો પ્રેસ ફોટોગ્રાફરો ન આવ્‍યા ત્‍યાં સુધી હાથમાંથી ઝાડુ છોડ્યું નહીં)  માણસ અંદરથી ખરાબ હોય તો પણ એને બહાર તો સારા દેખાવાનું જ ગમે છે. કદાચ એ ખોટું નથી. પરંતુ એમાં સુરુચિ જળવાવી જોઇએ.

         ઘણી યુવાન સ્‍ત્રીઓને કમરમાં દુખાવાની તકલીફને કારણે ડોક્‍ટરે તેમને હાથમાં ઘોડી લઇને ચાલવાની સલાહ આપી હોય છે, પણ તે તેમને ગમતું નથી. માણસ પોતાના હાથમાં મોંઘો મોબાઇલ હોય તેનું ગૌરવ અનુભવે છે પણ કાનમાં ઇયરફોન હોય તેની શરમ અનુભવે છે. અમારા મિત્રની ઓફિસમાં એક માણસ કામ કરે છે તેના હાથ દાતણ જેવા સુકલકડી છે. એ કારણે તે હંમેશા ફૂલ બાંયનું શર્ટ પહેરે છે. (એ રીતે એ  પોતાની ‘હસ્‍તનજાકત’ પર ઢાંકપિછોડો કરે છે) માણસે જિંદગીમાં એવા કંઇ કેટલાં ઢાંકપિછોડા કરવા પડે છે. ટાલિયો માણસ વીગ પહેરે તે શું છે‑ એવો જ એક ઢાંકપિછોડો ને…? અમારા બચુભાઇ પંચોતેર વટાવી ગયા છે પણ માથા પર બચેલા ત્રીશ ચાળીશ વાળ પર (દર પંદર દિવસે) હેરડાઈ કરે છે. એ પણ એક પ્રકારની સત્‍ય છૂપામણી જ કહેવાય. જિંદગીના રંગમંચ પર બહુ ઓછી વાર માણસ હોય તેવો દેખાય છે. કહેવાય છે કે બાળકોની જીભ પર હરિશ્ચંદ્ર વસે છે. તેઓ કદી જૂઠું બોલતા નથી. એવો એક ત્રણ ફૂટનો ટચૂકડો હરિશ્ચંદ્ર પાડોશમાં કાતર માંગવા ગયો. પાડોશણે કાતર આપતાં કહ્યું: ‘તારે ત્‍યાં પણ કાતર છે ને… અમારી કાતર કેમ મંગાવવી  પડી?’ બાળકે જવાબ આપ્‍યોઃ  ‘અમારે ત્‍યાં કાતર છે પણ મારા મમ્‍મીએ કહ્યું કે જાડું પતરું કાપવાનું છે એથી આપણી કાતર બૂઠી થઇ જશે… જા, બાજુમાંથી ચંપા ચીબાવલીની કાતર લઇ આવ..!’ ચંપા બેનની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. બાળકો ક્‍યારેક તેમની નિખાલસતાની કાતરથી મોટેરાઓની ઇજ્જતનો તાકો કેવી રીતે વેતરી નાખે છે તેનો એક બીજો કિસ્‍સો સાંભળો. થયેલું એવું કે એ બાળકે તેની મમ્‍મી આગળ એક રહસ્‍ય છતું કરતા કહ્યું: ‘મમ્‍મી, તને ખબર છે આપણી કામવાળીને તો અંધારામાં પણ દેખાય છે?’ મમ્‍મીએ કહ્યું: ‘બેટા, અંધારું હોય તો કોઇને ના દેખાય! તું શા પરથી એવું કહે છે?’ પેલા ટાબરિયાએ ભોળાભાવે સ્‍પષ્‍ટતા કરીઃ ‘મમ્‍મી, તું જ્‍યારે બજાર ગઇ હતી ત્‍યારે કામવાળી કામ કરતી હતી તે વખતે અચાનક લાઇટ ચાલી ગઇ!’ અને ત્‍યારે કામવાળીએ પપ્‍પાને કહ્યું: ‘આજે તમે દાઢી ઠીક નથી કરી…!’

                                            ધૂપછાંવ

             ‘લક્ષ્મણરેખા’ એ સૃષ્‍ટિનું કદાચ પ્રથમ તાળુ હતું. સીતાજીએ સ્‍વયં એ ના તોડયું હોત તો રાવણ પાસે તે ખોલવાની કોઇ ચાવી નહોતી. અલબત્‌ આજના ભ્રષ્‍ટાચારી યુગમાં ‘લાંચ’ એ ગમે તેટલા લીવરનું મજબુત તાળુ તોડી શકવાની ડુપ્‍લીકેટ ચાવી બની ચૂક્‍યું છે. પણ ‘સુસંસ્‍કાર’ના તાળા વધુ ટકાઉ હોય છે. ક્‍યારેક તે લાંચના ગમે તેટલા મોટા ઘણથી પણ તૂટતાં નથી.

પ્રપંચતંત્રની ત્રણ વાર્તા   

જીવન સરિતાને તીરે…       “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર                 ‑ દિનેશ પાંચાલ

(રવિ પૂર્તિ)                                 તા.  01-09-19  માટે                            મો : 94281 60508

                                           પ્રપંચતંત્રની ત્રણ વાર્તા   

       નાનપણમાં બે બિલાડી અને એક વાંદરાની વાર્તા સાંભળી હતી. બે બિલાડીના ઝઘડામાં વાંદરો બિલાડીની રોટલી ખાઇ ગયો હતો. એ જૂની બોધકથામાં બચુભાઇએ સુધારો કરી આગળ કહ્યું: ‘બન્ને બિલાડીઓએ પરાજય પૃથ્‍થકરણ કર્યું અને એક યુક્‍તિ રચી. તેમને ફરી બીજી રોટલી મળી. બન્‍ને બિલાડીઓ ઝઘડવા લાગી. વાંદરાએ ઝાડ ઉપરથી જોયું અને પોતાના ‘જહાંગીરી ત્રાજવા’ લઇને હાજર થઇ ગયો. ઝઘડતી બિલાડીઓ સમક્ષ તેણે દરખાસ્‍ત મૂકી- ‘આવો.. હું તમારી મદદ કરું…?’ બિલાડીઓએ કહ્યું: ‘અમે તને બરાબર ઓળખીએ છીએ. તું અમારી રોટલી ખાઇ જાય છે!’ વાંદરાએ બચાવ કર્યોઃ ‘નારે ના… હવે હું સુધરી ગયો છું. હું હવે કોઇનું કશું ખાતો નથી!’

        બિલાડીએ વાંદરાને રોટલી આપી. વાંદરાએ રોટલીના બે ટુકડા કરી ત્રાજવામાં મૂક્‍યા. જે પલ્લુ નમ્‍યુ તેમાંથી એક મોટું બચકું ભરી લીધું. અને એ રીતે વાંદરો આખી રોટલી ખાઇ ગયો. બન્‍ને બિલાડી એકમેક તરફ જોઇ મૂછમાં હસવા લાગી. વાંદરો કંઇ સમજે તે પહેલાં ઢળી પડયો. બન્ને બિલાડીઓએ હાથ મિલાવતાં કહ્યું: ‘બેવકૂફ બંદર..! અમે રોટલી પર પોટેશીયમ સાઇનાઇડ (ઝેર) લગાડયું હતું.. અમારી આપસની લડાઇનો તને વારંવાર લાભ નહી લેવા દઇએ!’ દોસ્‍તો, એમ નથી લાગતું કે દેશની પ્રત્‍યેક ચૂંટણીટાણે હિન્‍દુ અને મુસ્‍લિમ બિલાડીઓએ ભેગા મળી રાજકીય વાંદરાઓને આવો પાઠ ભણાવવો જોઇએ..? હવે એવી જ બીજી (કાગડા અને શિયાળની) બોધકથા સાંભળો. કાગડાને પૂરી મળતી અને શિયાળ તે પડાવી લેવા તેના વખાણ કરતું. કાગડો શિયાળની પ્રશંસાથી પોરસાઇ કા…કા…કા કરી ઉઠતો તેથી ચાંચમાંની પૂરી શિયાળના મોઢામાં આવી પડતી. પરંતુ આ કાગડો શિયાળ કરતાં વધુ ચાલાક હતો. શિયાળે કાગડાના કંઠની પ્રશંસા કરવા માંડીઃ ‘કાગડાભાઇ, તમારો કંઠ કેટલો મધુર છે. મને એક ગીત સંભળાવોને!’ કાગડાએ પૂરી ચાંચમાંથી લઇ પગ તળે દબાવી અને શિયાળને કહ્યું: ‘હે ના(પાક) શિયાળ.., તું મારી પૂરી ચ્‍યાઉં કરી જવા માંગે છે, પણ બેવકૂફ.., પૂરી પડાવવાનો તારો દુષ્ટ ઇરાદો પડતો મૂક!’ છતાં શિયાળને પોતાની લુચ્‍ચાઇમાં વિશ્વાસ હતો, એથી એણે કાગડાનો કેડો ન મૂક્‍યો.

        કાગડાને મજાક સૂઝી. એણે કહ્યું: ‘તારે પૂરી જોઇએ છેને…? તો એક કામ કર… આંખો મીંચી ભગવાનનું સ્‍મરણ કર… પૂરી તારા મુખમાં પડશે…!’ ગરજવાન શિયાળે આંખો બંધ કરી. કાગડાએ મોઢું બીજી દિશામાં ફેરવી નાંખ્‍યું અને શિયાળના મોઢામાં હગાર કરી. શિયાળના ગુસ્‍સાનો પાર ન રહ્યો. એણે જંગલ આખામાં ચિસાચીસ કરી મૂકીઃ ‘કાગડાની ચાંચમાં પૂરી (કાશ્‍મીર) છે તે મારી છે. કાગડાએ મારી પૂરી પડાવી લીધી છે… પ્‍લીઝ કોઇ મને મારી પૂરી પાછી અપાવો…!’ પણ કોઇએ એની વાત સાંભળી નહીં. અંતે કાગડાએ  શિયાળને હસીને કહ્યું: ‘હે બુદ્ધિના બળદ…! હે શેતાનના શિરોમણી…! અક્કલ વગરના ઈમરાન..! તેં  પેલી કહેવત સાંભળી છે…? સો સોનાર કી ઔર એક લોહાર કી..! લુચ્‍ચાઇ છોડી દે નહીંતર હરામની પૂરી પડાવવામાં ક્‍યાંક તારી આખી બત્રીસી બહાર આવી જશે. પૂરી પર પૂરો અધિકાર મારો છે તે હવે આખુ જંગલ જાણે છે સમજ્‍યો?’ હજી સુધી પૂરી (કાશ્‍મીર) કાગડાની ચાંચમાં ટકી રહી છે. ના(પાક) શિયાળ કોણ જાણે કઇ આશામાં ઝાડ નીચેથી ખસતું નથી.

                                                                             ધૂપછાંવ

         એક અમેરિકન પ્રવાસી ભારતની ઓફિસમાં ગયો. ઓફિસનો સ્‍ટાફ પોર્ટેબલ ટીવી પર ક્રિકેટની મેચ જોવામાં મશગુલ હતો. એણે એક કર્મચારીને પોતાના કાગળો જોવાની વિનંતી કરી. કર્મચારીએ એ કાગળો પેન્‍ડીગ બોર્ડ પર ચઢાવતાં કહ્યું, ‘યુ કમ ટુમોરો… આજ મેચ ચલ રહા હૈ!’ અમેરિકન પ્રવાસીને ગુસ્‍સો આવ્‍યો. તેણે કહ્યું: ‘મારે અત્‍યારે જ મેનેજરને મળવું છે. ક્‍યાં છે મેનેજર?’ પેલા કર્મચારીએ જવાબ આપ્‍યોઃ ‘હું જ મેનેજર છું!’ અમેરિકન સ્‍તબ્‍ધ થઇ ગયો. તેના હોઠો પરથી શબ્‍દો સરી પડયાઃ ‘ઓહ… વોટ એ ફૉલ..!’ દોસ્‍તો, શોધવા નીકળીએ તો દેશની દર પાંચમી ઓફિસમાંથી આવો એક ડિફેક્‍ટીવ પીસ (ડેમેજર) મળી રહે, જે મેચ વખતે ઓફિસ અવર્સને લંચ અવર્સમાં ફેરવી નાખે છે. ક્‍યારેક તો આવા નસીબદાર નમુનાઓ પાંચ છ લાખનો પગાર મેળવતા હોય છે. (એ હિસાબે તેમનું એક બગાસુ ય ઓફિસને  સો દોઢસો રૂપિયાનું પડતું હોય છે) દેશની એકાદ ઓફિસ પણ એવી નથી,  જે ધોનીની સીક્‍સ પર (ચાલુ પગારે) ઝૂમી નહીં ઉઠતી હોય! ક્રિકેટના આવા જોખમી ક્રેઝથી નવી પેઢીને નહીં બચાવીશું તો આવતી કાલનું ઇન્‍ડિયા જરૂર ફોલોન થશે.