બુધ્ધીનું બેલેન્સ

માણસની મગજની બેંકમાં બુદ્ધિનું બેલેન્સ ઓછું હોય તો તે બ્રેક વગરના ખટારા જેવો જોખમી બની રહે છે.

                                                                                                                                                                    –દિનેશ પાંચાલ

ભ્રષ્ટાચાર: ભાજપનો ભયયુક્ત ભોરીંગ

‘જીવન સરિતાને તીરે..’ ‘ગુજરાતમિત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર – દિનેશ પાંચાલMO: 94281 60508

                   ભ્રષ્ટાચાર: ભાજપનો ભયયુક્ત ભોરીંગ

     દોસ્તો, આજે સૌને ખબર છે કે સાંસદોને સરકાર તરફથી ઘણી બધી સુવિધાઓ મફત મળે છે. વસ્ત્રો ધોવાના એલાઉન્સીસથી લઈને દેશ વિદેશોમાં મફત ફોન કોલ અને અનલિમિટેડ ઈન્ટરનેટ કોલ તો મળે જ છે, પણ સંસદની કેન્ટિનમાં તેમને રાહત દરે ભોજન પણ મળે છે. (એકવાર સંસદની કેન્ટિનમાં પચ્ચીસ રૂપિયામાં વાનગીઓથી ભરપુર થાળી જમતા મોદી સાહેબનો વિડિયો વાયરલ થયો હતો ત્યારે એક પત્રકારે ટિપ્પણી કરતાં લખ્યું હતું: ‘સાહેબ, તમે ભલે પચ્ચીસ રુપિયામાં ભરપેટ ભોજન જમો પણ દેશના લાખો ગરીબોને એક ટંક માટે સુકો રોટલો પણ ખાવા મળતો નથી. તેમણે એક લોટો પાણી પીને ભૂખ્યા સુવું પડે છે તેનો વિચાર કરો. રાંધણગેસની સબસીડી જતી કરવા માટે મોદી સાહેબ લોકોને હાકલ કરે છે. અને સંસદની કેન્ટિનને પ્રતિ વર્ષ ૬૫ લાખની સબસીડી કઈ ખુશીમાં આપવામાં આવે છે? સાહેબ, મોસાળે જમણ ને મા પીરસનારી હોય ત્યારે આવું જ થાય. વળી વડપ્રધાન તરીકે તમે યોગા કરો, કસરત કરો, ડ્રમ વગાડો, આદિવાસીઓની કલરફૂલ પાઘડી અને છત્રી ઓઢી જાહેર જનતા વચ્ચે ભૂંડી વેશભૂષામાં રજૂ થાઓ.. આ બધી તમારી ચેષ્ઠા દેશભક્તિ નહીં, પણ પ્રસિદ્ધિની અબળખા બતાવે છે. લાખો ગરીબોના કરોડો પ્રશ્નો વચ્ચે તમે ઘેરાયેલા છો છતાં તમે ક્યાં તો ભાષણબાજીમાં ઉતરી જાઓ છો, ક્યાં કોંગ્રેસની નિંદાખોરીમાં જામી પડો છો; અને બાકી બચેલા સમયમાં લોકો વચ્ચે જાત જાતની વેશભૂષા રચી તેના ફોટા પડાવી તે વાયરલ કરો છે. સાહેબ, એક જ પ્રશ્નનો જવાબ આપશો. તમારા યોગાસન, કેન્ટિનનું જમણ કે ડ્રમ વગાડવાની સાવ અંગત કહી શકાય એવી પ્રવૃત્તિઓ, તમારી સંમત્તિ વિના ટીવી–ઈન્ટરનેટ કે વૉટસેપ પર વાયરલ થઈ શકે ખરી? સાહેબ, આ બધું બંધ કરીને બચેલા સમયમાં દેશના ભ્રષ્ટાચારની સમસ્યા પર ધ્યાન આપી શકો તો કદાચ થોડા ગણા ‘અચ્છે દિન’ આવી શકે!’
દોસ્તો, દિલ્હીના પત્રકારે કહેલી ઉપરની વાત વિચારવા જેવી છે. પણ બધો વાંક શાસકોનો નથી. દેશની પ્રજા જો ન્યાયપ્રિય હોય તો કદી એવુ બને ખરું કે ગુનેગારોને સજા થાય ત્યારે (સંતોષ પામવાને બદલે) તેના વિરોધમાં રોડ પર નારા લગાવવા નીકળી પડે..! 20-09-2002 માં અબુ સાલેમને જેલ થયેલી ત્યારે (અને મેમણ બ્રધર્સને ફાંસી થયેલી ત્યારે પણ) લોકો સરકારની વિરુદ્ધમાં રોડ પર ઉતરી આવ્યા હતાં. વિવેકબુદ્ધિવાદ હંમેશાં એવા તાટસ્થ્યનું આગ્રહી હોય છે કે સૌએ સત્ય અને ન્યાયસંગત બાબતને જ સપોર્ટ કરવો જોઈએ. સજા પામનારના પદ, પ્રતિષ્ઠા અને મોભ્ભો જોઈને અભિપ્રાય આપવો તે પક્ષપાતી વલણ ગણાય. કોઈ પણ તટસ્થ વ્યક્તિ, ભલે તે ચૂસ્ત ભાજપી હોય પણ મોદીજીની ભૂલ હોય તો તેણે તેમનો બચાવ હરગીજ ન કરવો જોઈએ અને રાહુલ ગાંધી પાસે બે ઉપયોગી વિચારો હોય તો તેની પણ સરાહના કરવી જોઈએ, રાહુલે પણ ભાજપના સો ટકા સારા કામનો (તેઓ કેવળ વિરોધ પક્ષમાં હોવાને કારણે જ) વિરોધ કરવો જોઈએ નહી. આપણે ગાંધીજીનો વિચાર વારસો મળ્યો હોવાથી “વસુદૈવ કુટુમ્બકમ” માં માનીએ છીએ પણ અમેરિકાને તે બેવકૂફી લાગે છે. અમારા બચુભાઈ કહે છે કે, “વાઘ ગાંધીજીના વ્હાયે ચાલીને અહિંસાનું વ્રત લઈ બેસે તો તેણે ઘાસ ખાવાનો વખત આવે..!” અમેરિકા દુનિયાના દેશોને શસ્ત્રો વેચીને અરબો રુપિયા તેની તિજોરીમાં ખેંચી લાવે છે. છેલ્લા ૧૯ વર્ષોથી અમેરિકા ખોટા કારણો આગળ કરીને અફઘાનિસ્તાન, ઈરાક અને સીરિયા જેવા ઘણાં દેશો વચ્ચે યુદ્ધનો પલિતો ચાંપ્યો છે; જેમાં લાખો મુસ્લિમો માર્યા ગયા છે. ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પણ તક મળે ત્યારે તે નારદમુનીની ભૂમિકા ભજવવાનું છોડતું નથી. પાકિસ્તાનનું એ કમનસીબ છે કે અમેરિકાની યુદ્ધખોરીને પીછાણવાની ત્રેવડ ઈમરાનમાં નથી. આપણને ત્રાસ આપતા હજારો આતંકવાદીઓનું ખાનગી ટ્રેનીંગ સેન્ટર અને આશ્રયસ્થાન પણ અમેરિકા છે. આપણા મોદીજી પણ એ જાણી ચૂક્યા છે પણ વાઘને કહી શકાતું નથી કે તારા મોઢામાંથી માંસની વાસ આવે છે.
                                                                           ધૂપછાંવ
                અમેરિકા માને છે કે– “શાંતિ જોઈતી હોય તો યુદ્ધ માટે તૈયાર રહો..!”
 

તો ભગવાન તેના નુકસાનથી બચાવી નહીં શકે.

માળા કરવાનું ચૂકશો તો ચાલશે પણ સુગર પ્રેસરની દવા લેવાનું ભૂલશો તો ભગવાન તેના નુકસાનથી તમને બચાવી નહીં શકે.

                                                             –દિનેશ પાંચાલ

ઓર કો ચાહોગી તો મુશ્કિલ હોગી..!                         

 ‘જીવન સરિતાને તીરે..’ ‘ગુજરાતમિત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર દિનેશ પાંચાલMO: 94281 60508

                         ઓર કો ચાહોગી તો મુશ્કિલ હોગી..!                                                            

    લગ્નેતર સંબંધો અંગે આપણો કહેવાતો રિજીડ સમાજ હવે થોડો ઉદાર બન્યો છે. પતિ પત્ની, બન્નેમાંથી કોઈ એક પ્રજોત્પત્તિ માટે અક્ષમ હોય અને તેઓ વારસદાર મેળવવાના ચોક્કસ હેતુસર લગ્નેતર જાતીય સંબંધ બાંધે તો સમાજ આંખ આડા કાન કરે છે. જોકે તે પણ એટલું આસાન નથી. એવા દંપતિએ કુટુંબીજનો, પરિવાર કે જ્ઞાતિજનો પાસે આગોતરી સંમતિ મેળવવી પડે છે. (મતલબ, સમાજ તેમને રંગરેલિયા મનાવવા માટે એવી છૂટ આપતો નથી) આ મુદ્દો આજે એટલા માટે છેડ્યો કે હમણાં સુપ્રિમ કોર્ટનાં પાંચ જજોએ એવી જાહેરાત કરી કે સ્ત્રી તેના પુરુષમિત્ર સાથે રાજીખુશીથી વ્યભિચાર કરશે તો તે ગુનો ગણાશે નહીં. જજશ્રીઓના એ સ્ટેટમેન્ટથી સમાજમાં ખાસ્સો વિવાદ પેદા થયો છે.

       દોસ્તો, વાજબી કારણો હોય ત્યાં સમાજ થોડો ઉદાર બનીને સ્ત્રી–પુરૂષોના લગ્નેતર સંબંધોને સહી લેવા તૈયાર છે; પણ માત્ર જાતીય રંગરેલિયા મનાવવા માટે ખૂલ્લેઆમ એવી છૂટ આપવામાં આવે કે– ‘જાઓ.. ભાઈ, તમે ઈચ્છો તેની સાથે દૈહિક સંબંધો બાંધી સહપોઢણની મજા માણી લો.. તમને કોઈ કાંઈ કહેશે નહીં..’ – તો એ બાબત હઝમ થતી નથી. આજે પાંચ સાત વર્ષની બાળાઓ પર બળાત્કારો થઈ રહ્યા છે ત્યારે આવી કાયદાકીય છૂટ આપવી એ – “આવ ભેંસ.. મને શિંગડુ માર..!” કહેવા જેવી મૂર્ખામી ગણાય. દોસ્તો, કાયદા દ્વારા એવી જોખમી છૂટ આપવામાં આવશે તો તે આપણી સંવૈધાનિક બેવકૂફી ગણાશે. ટૂંકમાં વ્યભિચારને કાયદેસરની છૂટ આપવામાં આવશે તો સમાજમાં જાતીય દીપડાઓ પેધા પડશે. અને અશાંતિની આગ ફાટી નીકળશે. કોર્ટે તો સામાજિક શાંતિ જળવાય રહે એવી આચારસંહિતા જાળવવાની હોય છે. તે વ્યભિચારને કાયદાકીય રીતે નિર્દોષ ઠેરવે એ કોઈ રીતે ઊચિત નથી. સમાજના બૌદ્ધિકોએ વિચારવું રહ્યું કે સામાજિક શાંતિને જોખમમાં મૂકે એવી કોઈ પણ બાબતને આવકારી શકાય નહીં. હિન્દુ શાસ્ત્રો પ્રમાણે લગ્ન એ સાત જન્મોનું બંધન છે. લગ્ન એ સમજી વિચારીને રાજીખુશીથી સ્વીકારેલો સંબંધ છે. એથી તે કાયમી અને શાશ્વત છે. પણ વ્યભિચાર એ પરસ્પર વચ્ચેની કામચલાઉ અને સ્વાર્થયુક્ત સંમતિ છે. (તે કામચલાઉ તંબુ જેવી ગણાય. લગ્નની આલિશાન બીલ્ડીંગની તોલે તે ન આવી શકે) ઘણીવાર વડીલો ઉતાવળમાં કજોડાના લગ્ન કરાવી દેતાં હોય છે. તેવા લગ્નોમાં પાછળથી કોઈ મનદુ:ખ ઉદભવે તો તેને માટે સમાજે છૂટાછેડાનો સેફટીવાલ્વ આપ્યો છે. એથી તેવા દંપતિએ એ દુ:ખને આજીવન છાતીએ વળગાડીને જીવવાની જરૂર નથી. પણ બીજી તરફ સમાજે કોઈ પણ પરણેલા સ્ત્રી પુરુષોને વ્યભિચાર આચરવાની છૂટ નથી આપી. ફિલ્મ ‘દિલ હી તો હૈ’માં મુકેશજીએ ગીત ગાયું હતું: ‘તુમ અગર મુઝકો ન ચાહોગી તો કોઈ બાત નહીં… મગર તુમ કિસી ઓર કો ચાહોગી તો મુશ્કિલ હોગી.’ આ “મુશ્કિલ” સુપ્રિમ કોર્ટના પાંચ જજશ્રીઓ ન સમજી શક્યા તે દુ:ખની વાત છે. સાધન શુદ્ધિ વિનાના કાયદાઓને કારણે સમાજમાં મોટી અશાંતિ ફેલાઈ શકે છે.

       જોકે અમેરિકા સહિતના પશ્ચિમના અનેક દેશોમાં વ્યભિચારને કાયદેસર બનાવી દેવાયો છે. પરંતુ અત્રે એ વિચારવું રહ્યું કે પશ્ચિમના જે દેશોએ લગ્નેત્તર સંબંધોને સહજભાવે સ્વીકાર્યા છે તેઓ શું ખરેખર ખુશ છે? તેમનું દાંપત્ય જીવન કેવું છે? અહેવાલ એવો છે કે તેમનું સામાજિક જીવન છિન્નભિન્ન થઈ રહ્યું છે. બાળકો તેમને જોઈને બહુ નાની ઉમરે અવળે રસ્તે ફંટાઈ રહ્યા છે. ‘લીવ ઈન રિલેશનશિપ’ને કારણે તેમનું  ટૂંકજીવી સ્નેહસંવનન બહું ઝડપથી ખતમ થઈ જાય છે. અને બન્ને પતંગિયા નવા શિકારની શોધમાં પ્રવૃત બને છે. અર્થાત્ કોઈ ઉંડાણમાં જઈને એ તપાસતું નથી કે તેમના આ કામચલાઉ સ્નેહકરારમાં ફાયદા કરતાં ગેરફાયદાઓનું લિસ્ટ કેટલું લાંબુ છે?

           ઈ.સ. 1707 માં બ્રિટીશ મુખ્ય ન્યાયધીશ જૉન હૉલ્ટે વ્યભિચારને ખૂન પછીનો સૌથી મોટો ગંભીર ગુનો ગણાવ્યો હતો. મનુસ્મૃતિ (તથા અન્ય સ્મૃતિઓ)માં પણ વ્યભિચારને અત્યંત ઘૃણાસ્પદ ગુનો કહેવામાં આવ્યો છે. બલકે મનુ ભગવાન અને યાજ્ઞવાલ્ક્યે વ્યભિચારીઓ માટે રૂંવાડા ખડા થઈ જાય એવી સજા સૂચવી છે. ભારતીય વિદેશ નિતીના પ્રમુખ વેદ પ્રતાપ વૈદિક લખે છે કે, ‘ઈસ્લામમાં વ્યભિચારને સાબિત કરવાનું કઠીન છે. કેમકે તે ચાર સાક્ષીઓની હાજરીમાં પ્રત્યક્ષ થયેલો હોવો જોઈએ.’ (લ્યો સાંભળો…, વ્યભિચાર કોઈ સાક્ષી શોધીને કરે ખરું?) અફઘાનિસ્તાનના પઠાણો કટ્ટર મુસ્લિમ હોવા છતાં તેઓ શરિયાની જોગવાઈને માનતા નથી. તેઓ વ્યભિચારના મામલામાં “પશ્તૂનવાળી” પ્રથાનો અમલ કરી આકરામાં આકરી સજા કરે છે. દોસ્તો, આ “પશ્તૂનવાળી” સજા એટલે શું તે આપણે જાણતાં નથી પણ આમ જ ચાલ્યું તો આપણે ત્યાં દારૂ અને જુગારને પણ ગુનો માનવાનું બંધ કરી દેવામાં આવશે, અને બેશક તે ખોટું થશે.

                                             ધૂપછાંવ

       તીન તલાક કોર્ટે  રદ કર્યા ત્યારે એક રમૂજ ઈન્ટરનેટ પર ફરતી થઈ હતી. એક મુસ્લિમ યુવકે કહેલું: ‘ત્રણ વાર “તલાક” બોલવાથી આપોઆપ છૂટાછેડા ગણાઈ જતાં હોય તો ત્રણ વાર ‘આઈ લવ યુ’  અથવા (‘તું મારી પત્ની છે’) એવું બોલવાથી તે પત્ની બની જાય ખરી?

 ઈશ્વરની આરાધનાનું વિજ્ઞાનીકરણ

         ‘જીવન સરિતાને તીરે..’ ‘ગુજરાતમિત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર -દિનેશ પાંચાલ

                                   MO: 94281 60508
 ઈશ્વરની આરાધનાનું વિજ્ઞાનીકરણ
એક વૈજ્ઞાનિક એટલે ધરતી પર થઈ રહેલા ‘સુખશાંતિ’ નામના નવચંડી યજ્ઞનો બ્રાહ્મણ ! ખુદ નાસ્તિકો પણ વિજ્ઞાનીઓને ઈશ્વરતુલ્ય ગણે છે. અમારા બચુભાઈ કહે છે: ‘તમારા ઘરની દીવાલ પર દેવી દેવતાઓના હારબંધ ફોટા લગાડ્યા હોય તો તમારી શ્રદ્ધા ખાતર એ ફોટા ભલે ત્યાં રહેતા, પણ એ સઘળાની ઉપર કોઈ વિજ્ઞાનીનો ફૂલ સાઈઝનો ફોટો લગાડજો. એમ કરશો તો સર્જનહારને વંદન કર્યા તુલ્ય ગણાશે.’ દોસ્તો, વિજ્ઞાન એક વિશાળ સમુદ્ર છે. એમાં ઊંડી ડૂબકી લગાવીને સુખના મોતી શોધનારા મરજીવાઓ એટલે વિજ્ઞાનીઓ..! વીજળીની શોધ ૧૮૩૧માં માઈકલ ફેરેડેએ કરી હતી. એણે એક ઈલેક્ટ્રીક ડાયનેમો બનાવ્યો હતો તેનાથી તે વીજળી પેદા કરી શકતો હતો. માણસને જીવાડવામાં હવા, પાણી અને ખોરાક જેટલી જ જરૂર હવે વીજળીની પડે છે. અમારા બચુભાઈ વીજળીને અલ્લાદીનનો જાદુઈ ચિરાગ કહે છે. વિજ્ઞાનીઓએ વીજળીના અનેક સ્ત્રોત શોધી કાઢ્યાં છે. વીજળી હવે વનસ્પતિમાંથી, કોલસામાંથી, સૂર્યપ્રકાશમાંથી અને પવન દ્વારા પણ પેદા કરી શકાય છે. વીજળીનો સૌથી પહેલો ભેટો પ્રાચીન ગ્રીસના લોકોને થયો હતો. (ત્યાં લોકો અબનુસના સળિયા સાથે રેશમ ઘસતા એથી થોડી માત્રામાં કરન્ટ પેદા થતો. પણ એ ઉર્જાનો સદુપયોગ કેમ કરવો તેની તેમને સમજ નહોતી) ૧૯૬૦માં જર્મન વિજ્ઞાની ઓટોવાન ગેરિકે સલ્ફરના દડા પર કપડું ઘસીને વીજ પ્રવાહ પેદા કર્યો હતો. ગેરિકની શોધ પછી દુનિયાના તમામ વિજ્ઞાનીઓને એક નવી દિશા મળી, અને સૌએ એ દિશામાં પ્રયોગો કરવા માંડ્યા. (એલેસાન્ડ્રી વોલ્ટા નામના વિજ્ઞાનીએ, અમુક રસાયણો ભેગાં કરવાથી– રાસાયણિક પ્રક્રિયા દ્વારા વીજળી પેદા થાય છે એવું પણ શોધ્યું) ૧૮૨૦માં હેન્સ ઓરસ્ટેડે એક પ્રયોગ દ્વારા એ જાણકારી મેળવી કે વીજપ્રવાહ સાથે મેગ્નેટિક ફીલ્ડ રચાય છે.
સંક્ષિપ્તમાં વીજળીના શોધક તરીકે ભલે આપણે ફાઈનલ નામ માઈકલ ફેરેડેનું જાણીએ છીએ પણ વીજળીની શોધ સમુદ્રમંથન જેવી છે. અનેક વિજ્ઞાનીઓના સતત પ્રયાસ પછી એ શોધ થઈ શકી છે. એમ કહો કે અનેક વિજ્ઞાનીઓના સહિયારા સમુદ્રમંથન દ્વારા વીજળીની શોધ થઈ છે. વીજળી વડે વિશ્વનો ખૂબ સુંદર ‘મેઈકઓવર’ થઈ શક્યો છે. દોસ્તો, વિજ્ઞાનીઓની આંખો આમ તો સાધારણ ઈન્સાનો જેવી જ હોય છે પણ તેમની દષ્ટિ દૂધમાં ઘીને જોઈ શકે છે. ફેરેડેના જીવનનો એક પ્રસંગ એ વાતની પૂર્તિ કરે છે. બનેલું એવું કે એકવાર તેઓ પોતાનો એક પ્રયોગ લોકોને બતાવી રહ્યા હતા. પ્રયોગ એવો હતો કે એક મિટર લાંબી સોય વીજળીથી હાલતી હતી. એ જોઈ એક સ્ત્રીએ નિસાસાપૂર્વક કહ્યું: ‘ઓહ ગૉડ…! આટલી મામુલી વાત બતાવવા તમે લોકોને ભેગાં કર્યા?’ ફેરેડેએ જવાબ આપ્યો: ‘તમારુ નાનુ બાળક અત્યારે કાંઈ કરી શકતું નથી પણ મોટુ થઈને તે ઘણાં એવાં કામો કરશે જેની અત્યારે તમને જાણ ન થઈ શકે. આ પ્રયોગથી અત્યારે માત્ર સોય હાલે છે, ભવિષ્યમાં આખી દુનિયા હાલશે..!’ અને ફેરેડેની વાત સાચી સાબિત થઈ. આખું વિશ્વ આજે વિજળીના ચકડોળ વડે નિરંતર ઘુમી રહ્યું છે.
દોસ્તો, ૧૯૬૫માં આપણાં વડાપ્રધાન લાલબહાદુર શાસ્ત્રીએ ‘જય જવાન.. જય કિસાન’નું સ્લોગન આપ્યું હતું. પરંતુ શ્રી મોદીજીએ એમાં સુધારો કરીને ‘જય વિજ્ઞાન’નું સૂત્ર આપ્યું છે તે વધુ સાચું અને વિશેષ અર્થપુર્ણ છે. આજે વિશ્વના ચૉકમાં વિજ્ઞાન નામની ઝળહળતી હેલોઝેન સળગે છે. તેના પ્રકાશમાં અમાસના અંધકારને પણ પુનમની ચાંદનીમાં ફેરવી શકાય છે, અને તેના અજવાળામાં આપણા ક્રિકેટરો મેચ રમી શકે છે. હા, એ વાત સાચી છે કે જવાનો પ્રજાનું રક્ષણ કરે છે અને કિસાનો અન્ન પકવે છે તે અન્ન વડે દુનિયા જીવે છે. પરંતુ માણસ માટે કેવળ અનાજ અને સલામતી પર્યાપ્ત નથી. એને સુખશાંતિ, સમૃદ્ધિ, પ્રગતિ અને આનંદ પણ જોઈએ છે. માણસે વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીની મદદ વડે ધરતી પર સુખનું સામ્રાજ્ય ખડું કર્યું છે. વિજ્ઞાને માણસને દુનિયામાં દોડતો અને આકાશમાં ઉડતો કર્યો છે. દોસ્તો, આપણે જેને ભલે જોયા નથી પણ આપણી આગળની બીજી કે ત્રીજી પેઢીના પૂર્વજોએ જલારામ બાપા તથા સાંઈબાબાને જીવતા જોયા હતા અને તેમના ચમત્કારો પણ માણ્યાં હતાં. તે રીતે આજે ફેરેડે કે આર્કિમિડીઝ જેવા ભૂતકાલિન વિજ્ઞાનીઓને આપણે જોયા નથી પણ તેમણે જે સંશોધનો કર્યા છે તેના મીઠા ફળો આપણે માણી શકીએ છીએ અને બેશક આપણી આગામી પેઢીઓ પણ માણી શકશે.
  ધૂપછાંવ
ઘણાં મંદિરોમાં સવાર સાંજની આરતીટાણે હવે ઈલેક્ટ્રીક યંત્ર વડે નગારા વાગે છે. આરતીની ઘણી જ્યોતવાળો દીવડો આપમેળે ઘુમે છે. એમાં રૂના પુમડાની જ્યોતને સ્થાને ઈલેક્ટ્રીક દીવડા જલે છે. મંદિરોમાં આગીયાની જેમ ઝબુકતી અગરબત્તી પણ ઈલેક્ટ્રોનિક હોય છે. આમ વિજ્ઞાનીઓએ પૂજા વિધિની મોટાભાગની રીતરસમોનું યાંત્રિકરણ કરીને વિજ્ઞાન દ્વારા ઈશ્વરના મંદિરોનું પણ રિનોવેશન કર્યું છે. એથી કહેવાનું મન થાય છે કે ‘ઓમ્ વિજ્ઞાન દેવતાય નમ:’

રેશનાલિઝમ..??

યે રેશનાલિઝમ નહીં આસાં… બસ ઈતના સમજ લિજીયે, કાંટોભરા શહર હૈ ઔર નંગે પેર જાના હૈ..!’

                                         –દિનેશ પાંચાલ

    દેશની ટેકનોલોજીકલ તરક્કીમાં સૌની ખુશનસીબી

જીવન સરિતાને તીરે.. “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર–દિનેશ પાંચાલ Mo: 94281 60508

             દેશની ટેકનોલોજીકલ તરક્કીમાં સૌની ખુશનસીબી

      આજની નવી પેઢીના બાળકો કોમ્પ્યુટરના ‘ક’થી લઈને હાર્ડ ડિસ્કના ‘હ’ સુધીનું બધું જ્ઞાન ધરાવે છે, પણ બહુ ઓછા એ જાણતા હશે કે દર વર્ષના ડિસેમ્બરની ૩૦મી તારીખે ‘કોમ્પ્યુટર સિક્યુરીટી ડે’ તરીકે અને ડિસેમ્બરની બીજી તારીખ (અર્થાત્ ૨–૧૨–૧૯ના દિને) આપણે  કોમ્પ્યુટર દિવસ ઉજવ્યો હતો. (અને આવતી કાલે ૩૦–૧૨–૧૯ના દિને ‘કોમ્પ્યુટર સિક્યુરીટી ડે’ મનાવીશું) આપણે ત્યાં ૧૯૫૨માં કોમ્પ્યુટરનો પ્રવેશ થયો હતો. લગભગ ૬૯ વર્ષો પૂર્વે આપણે જે પ્રથમ કોમ્પ્યુટર બનાવ્યું હતું તેનું નામ ‘સિદ્ધાર્થ’ હતું. દોસ્તો, આપને થશે આજે અમે કોમ્પ્યુટરની કહાણી શીદ લઈ બેઠા છીએ..? કારણ સાંભળો.  હમણા અમારુ લેપટોપ બગડ્યું. એથી અમારે એવા પરેશાન થવું પડ્યું, માનો કામવાળી ન આવવાથી ઘરવાળી પરેશાન થઈ જાય. જોકે કોમ્પ્યુટર કરતાંય મોબાઈલ આપણા જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ચૂક્યો છે. (ઘણી છોકરીઓ તો બાથરૂમમાં ન્હાવા જાય ત્યારે પણ મોબાઈલ લઈ જાય છે. કેમ..? તો કહે –‘ડોલ ભરાય રહે ત્યાં સુધી શું કરુ..?’)

       હમણાં એક નવ વર્ષની દીકરીએ પૂછ્યું: ‘અંકલ, હેલિકોપ્ટર હવામાં સ્થિર કેવી રીતે રહી શકે છે…? આવા પ્રશ્નો મોટેરાઓને ભાગ્યે જ થાય છે. (તેઓ આજની મોંઘવારીના વાવાઝોડામાં પોતાનું ઘર સ્થિર રાખવાની ચિંતામાં ડૂબેલા હોય છે) દોસ્તો, વાત હેલિકોપ્ટરની નીકળી છે તો આજે આપણે થોડી ટેકનોલોજી અને સાયન્સની વાત કરીએ. હેલિકોપ્ટરની શોધ ૧૯૧૦માં રશિયાના આઈગોર સિકોસ્કીએ કરેલી. વિજ્ઞાનના સિદ્ધાંત મુજબ હેલિકોપ્ટરને હવામાં સ્થિર રાખવા માટે તેના મથાળે મૂકેલો વિશાળકાય પંખો મદદરૂપ થાય છે. એ પંખાની પાંખો સહેજ મરોડીને ત્રાંસી કરવામાં આવી હોવાથી તે હવાને ઉપરની દિશામાં ફેંકે છે તેથી નીચે હવાનું પ્રચંડ દબાણ સર્જાય છે, જે હેલિકોપ્ટરને ઊંચે લઈ જાય છે. પાંખોની ગતિ વધતી ઓછી કરીને પાયલોટ એને ઈચ્છીત દિશામાં હંકારી શકે છે. દોસ્તો, જો કોઈ એમ કહે કે વિશ્વનું પહેલું કોમ્પ્યુટર ૧૮૨૨માં ચાર્લ્સ બેબ્જે બનાવ્યું હતું તો નવાઈ ના લાગે, પણ તે એમ કહે કે એનું માઉસ લાકડામાંથી બનાવવામાં આવ્યું હતું તો આશ્ચર્ય થયા વિના ના રહે. લાકડામાંથી વેલણ કે અખરિયો બની શકે, માઉસ કેવી રીતે બની શકે..? આપણી નવી પેઢીને ખબર છે કે હાર્ડ ડિસ્ક કોમ્પ્યુટરનો જીવ ગણાય. ૧૯૭૯માં પ્રથમ હાર્ડ ડિસ્ક બની હતી. જેની ક્ષમતા પાંચ એમ.બી.ની હતી. (૧૯૮૦માં પહેલી વાર એક જી.બી.ની હાર્ડ ડિસ્ક બની હતી. કોમ્પ્યુટર વિશે પ્રોસેસર, સોફ્ટવેર, મધર બોર્ડ, કી બોર્ડ જેવા અનેક શબ્દો યુવાપેઢીના હોઠ પર રમતા હોય છે)

       દોસ્તો, લેન્ડલાઈનના ફોનના ડબલા હવે લગભગ અદ્ર્શ્ય થઈ ચૂક્યા છે. ૧૮૭૬માં ગ્રેહામ બેલે ટેલિફોનની શોધ કરી હતી. અમે બપોરે સૂઈએ ત્યારે બારણું અને મોબાઈલ બન્ને સાથે બંધ કરી દઈએ છીએ. (કેટલાંક તો પોતાના વિઝીટીંગ કાર્ડમાં જ છપાવી દે છે: ‘ડોન્ટ ટ્રીન ટ્રીન ડ્યુરીંગ વન ટુ ફોર’) ૧૮૭૬થી ૨૦૧૯સુધીમાં મોબાઈલમાં અનેક સુધારાઓ થતા ગયા. ૧૯૭૬માં માર્ટિન કૂપરે મોબાઈલ ફોન પર પોતાની પ્રેમિકા સાથે પ્રથમ વાર વાત કરી હતી ત્યારે તે આનંદથી ગદ્ ગદ્ થઈ ગયો હતો. આપણે મહાભારત વગેરે સિરિયલોમાં આકાશવાણી થતાં સાંભળી હતી. આજે વિશ્વભરમાં મોબાઈલો દ્વારા ઘરેઘરે આકાશવાણીઓ થતી રહે છે.

       દોસ્તો, એકવીસમી સદીના ઘણા સુખો હવે વાસી થઈ રહ્યા છે. પહેલાં રેડિયો સાંભળવામાં જેટલી મજા આવતી તેટલી હવે એલ.ઈ.ડી ટીવીમાં નથી આવતી. ગ્રેહામ બેલે ૧૯૯૫માં ન્યૂ યોર્કથી સાન ફ્રાન્સીસ્કો સુધીની ટેલિફોન લાઈન સ્થાપી હતી. વિશ્વની એ સૌથી પહેલી લાંબી લાઈનમાં ૧.૩૦.૦૦૦ થાંભલા અને ૨૫૦૦ ટન તાંબાનો તાર વપરાયો હતો. આજે વિશ્વભરમાં ટોઈલેટ કરતાં મોબાઈલો વધી ગયા છે. રોજ પ્રભાતે એક નવો મોબાઈલ બજારમાં આવે છે. મોબાઈલની કંપનીઓ વચ્ચે ‘ટ્રેડ વોર’ ચાલે છે. જાણીને નવાઈ લાગશે પણ ૧૮૮૧માં અમેરિકાના પ્રમુખ જેમ્સ ગારફિલ્ડ પર ગોળીબાર થયેલો. એક ગોળી તેમના શરીરમાં ઉંડે ઉતરી ગઈ હતી. એ ગોળી ન મળવાથી ડૉક્ટરો મુંઝાઈ ગયા હતા. તેમણે અંતે ગ્રેહામ બેલને બોલાવ્યો. એણે તાત્કાલિક ધાતુને ડિટેક્ટ કરી શકે એવું એક સાધન બનાવી કાઢ્યું; અને પ્રેસિડેન્ટના દેહમાંથી ગોળી શોધી કાઢી. (ગ્રેહામની એ શોધને પગલે જ પછી મેટલ ડિટેક્ટરની શોધ થઈ હતી) ખાસ તો ફોનની શોધ એ ગ્રેહામ બેલનો, આ દુનિયા પરનો બહુ મોટો ઉપકાર છે. આજે ઘરમાં કોઈને એટેક આવે અને એમ્બ્યુલન્સ તથા ડૉક્ટરની જરૂર પડે ત્યારે મોબાઈલ ખૂબ ઉપયોગી નીવડે છે. ડૉક્ટર, નર્સ વગેરે સમયસર આવી જઈ દરદીને બચાવી લે છે. દોસ્તો, આનંદની વાત એ છે કે દુનિયાની હરણફાળ પ્રગતિમાં આપણે પણ છેક પાછળ રહી ગયા નથી. ધરમ કરમ અને નવચંડી યજ્ઞોની સાથોસાથ આપણો દેશ સાયન્સ અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે પણ સતત આગળ વધતો રહ્યો છે. બચુભાઈ કહે છે કે, ‘આપણી એ તરક્કીથી માત્ર ભાજપે જ નહીં કોંગ્રેસે પણ ખુશી મનાવવી જોઈએ!’

                                                    ધૂપછાંવ

       નર્કના પાડાઓને યમરાજાએ પૂછયું: ‘હવે મૃતકોની સંખ્યા કેમ ઓછી થઈ ગઈ છે. ?’ પાડાએ જવાબ આપ્યો: ‘મહારાજ, ધરતી પર ૧૦૮ની સેવા ચાલુ થઈ છે. અમે પહોંચીએ તે પહેલા ૧૦૮ ત્યાં પહોંચીને માણસને બચાવી લે છે.’

    તો કદાચ સુખી થવાય..!

જીવન સરિતાને તીરે..‘ગુજરાતમિત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર દિનેશ પાંચાલ MO: 94281 60508

                                     તો કદાચ સુખી થવાય..!

       હમણાં ચારેક વિદ્યાર્થીઓ રોડ પર એકમેકના ખભે હાથ મૂકીને સ્કૂટી ચલાવતાં હતાં. થયું એવું કે માર્ગમાં એક મોટો ખાડો આવ્યો તેમાં એક જણનું સ્કૂટી પડ્યું અને તેણે બેલેન્સ ગુમાવ્યું એટલે ત્રણે જણ પટકાયા. અમારા બચુભાઈ ત્યાં ઊભા હતાં, તેઓ બોલ્યા: “આમાં વિદ્યાર્થીઓનો વાંક જ નથી..! તેઓ તો બાપડા સમાજને મેસેજ આપી રહ્યાં હતાં કે આ રીતે સૌએ ખભેખભા મિલાવીને ટ્રાફિકનો સામનો કરવો જોઈએ. રોડ બનાવનારાઓની ખરાબ કામગીરી માટે આપણે બિચારા વિદ્યાર્થીઓને ભાંડીશું તો – “ગોળ ખાય ગલબો ને માર ખાય મંગલો” – જેવો ઘાટ થશે!”

       દોસ્તો, સરવે કરવામાં આવે તો એકલા ગુજરાતમાં જ એક દિવસમાં સ્કૂલ વિદ્યાર્થીઓના સેંકડો અકસ્માતો થાય છે. બધી વખતે રોડમાં ખાડા પડેલા હોતા નથી. (પણ ભેજામાં કમઅક્કલના “ભૂવા” પડ્યા હોય તેનો કોઈ ઉપાય ખરો..??) આજનું કોન્વેન્ટિયું કલ્ચર વાહનો ખૂબ રફ રીતે હાંકે છે. તેમને ટ્રાફિક નોલેજના કક્કાની પણ જાણ હોતી નથી. આ સમસ્યાનું મૂળ એ વાતમાં રહેલું છે કે આપણી ધર્મપ્રધાન સંસ્કૃતિમાં બાળકોને પૂજા–પાઠ કે ધરમ કરમના સંસ્કાર આપવામાં આવે છે પણ વ્યવહારુ જ્ઞાન આપવામાં આવતું નથી. (જોકે આજના સંતાનોને થોડી ધર્મની સમજ હોય તે અનુચિત નથી, પણ તેમાં પ્રમાણભાન હોવું જોઈએ) આપણે ત્યાં બાળકોને નાનપણથી  ભગવાનના ફોટા આગળ હાથ જોડતાં શીખવવામાં આવે છે. રામ–સીતા, રાધા–કૃષ્ણ કે ગણેશજીના ફોટા જોઈને બાળકો ફટ દઈને કહી દે છે કે આ ફલાણા દેવનો ફોટો છે. પણ રોડ પર લગાવેલા ટ્રાફિકના સિગ્નલો અંગે તેમને પૂછીએ કે આ સિગ્નલનો અર્થ શો થાય, તો તેઓ જવાબ આપી શકતા નથી. એમાં તેમનો નહીં, આપણી જૂનવાણી પ્રથાનો વાંક છે. વિદ્વાનો ભારપૂર્વક કહે છે કે પશ્ચિમના લોકો ચંદ્ર પર દોડવા લાગ્યા અને આપણી પ્રજાને રોડ પર કેમ ચાલવું તે હજી પૂરું આવડતું નથી. (સાચી અને યોગ્ય રીતે વાહન ચલાવવામાં તો મોટેરાઓ પણ ડિસ્ટીંક્શન સાથે નાપાસ થાય છે) ખાટલાની મોટી ખોડ એ ગણાય કે એને એક પાયો જ ના હોય..! વિદેશોમાં બાળકોને પાયામાં જ ટ્રાફિક નોલેજ આપવામાં આવે છે, અને પાકું લાયસન્સ આપતાં પહેલાં આર.ટી.ઓ. દ્વારા તેની કડક લેખિત પરીક્ષા લેવામાં આવે છે. આપણે ત્યાં લાયસન્સ પાકું મળી જાય છે અને ડ્રાઈવીંગ કાચુ રહી જાય છે.

 પશ્ચિમના દેશોએ વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના માધ્યમથી સિદ્ધિના સેંકડો શિખરો સર કર્યા છે. આપણે ધર્મચિંધ્યા કાલ્પનિક સ્વર્ગ નર્કમાં રાચીએ છીએ. તેમને ત્યાં શિક્ષણમાં જ ટ્રાફિક નોલેજના પાઠ સમાવી લેવામાં આવ્યા હોવાથી રોડ પર વાહનો કેમ ચલાવવા તેનું કોઈને અલગથી જ્ઞાન આપવામાં આવતું નથી. આપણે ત્યાં રાજકારણીઓ દ્વારા ભગત અને ભૂવાઓનું સન્માન કરવામાં આવે છે પણ ટ્રાફિક નોલેજને શિક્ષણમાં સમાવી લેવા જેવી ઉપયોગી બાબતનો રાજકારણીઓને વિચાર આવતો નથી.

 એક વિદ્વાન ચિંતકે હમણા ટીવી પર કહ્યું: “આપણે ધારીએ તો ૧૩૦ કરોડ દેશવાસીઓ બુદ્ધિ, પરિશ્રમ અને વિજ્ઞાન તથા ટેક્નોલોજી દ્વારા (અમેરિકાની જેમ) દેશની ધરતી પર જ સાચું સ્વર્ગ સ્થાપી શકીએ એમ છીએ. પણ તે માટે સૌથી પહેલા આપણો દિમાગી તોર પર બૌદ્ધિક અને રેશનલ વિકાસ થવો જરુરી છે.

       દોસ્તો, એક સંતે ધર્મની જે વ્યાખ્યા કરી છે તે ધ્યાન ખેંચે એવી છે. તેમણે કહ્યું: “સારુ જીવન જીવી જવાની તર્કશુદ્ધ નિયમાવલી એટલે ધર્મ! એમાં માત્ર “ટ્રાફિક સેન્સ” જ નહી સમગ્ર “લાઈફ સેન્સ” આવી જાય છે. આપણા મોટાભાગના લોકો જીવનમાં ધર્મ સમજીને જે પાળે ખે તે અધર્મ હોય છે. રેશનલ સત્યને શરણે જવાને બદલે તેઓ અંધશ્રદ્ધાના ભક્તો બની રહે છે. આપણી પછાત સ્થિતિનું સાચું કારણ એ છે કે એકવીસમી સદી ચાલતી હોવા છતાં આપણી અંધશ્રદ્ધા ફાટીને ધૂમાડે ગઈ છે. પરિણામ એ આવ્યું છે કે ગાંધીનગરના ધનજી ઓડ નામના માણસે– ‘હું “ઢબુડી” માતા છું” કહી માથે ચુંદડી ઓઢી ધૂણવાનો ઢોંગ કર્યો ત્યારે તેના ધતીંગને ખુલ્લુ પાડવાને બદલે તેને લોકો શ્રધ્ધાભાવે નમન કરવા લાગ્યા. શહેરનો કોઈ તેજસ્વી વિદ્યાર્થી વિજ્ઞાનમેળામાં ફર્સ્ટ આવ્યો હોય તો તેની સિદ્ધિનું સમાજને કોઈ ગૌરવ હોતું નથી. બલકે એ જાણવાની પણ જિજ્ઞાસા હોતી નથી કે કઈ સિદ્ધિ બદલ તેને ઈનામ મળ્યું?

       સમાજ આખો ચર્ચાસૂરો છે. આપણે જરૂર પડ્યે ગલી નુક્કડની ચર્ચામાં પોલીસોના, નેતાઓના કે સરકારી અધિકારીઓના ભ્રષ્ટાચારના “પરચા” વાગોળતા રહીએ છીએ પણ એ ભૂલવા જેવું નથી કે આપણે પોતે પણ ભ્રષ્ટાચારની એ ચેઈનનો એક મજબુત આંકડો છીએ. સત્યના ધરમકાંટા પર આપણા ખુદના ભ્રષ્ટાચારની તોલણી કરવામાં આવે તો કદાચ (જેની આપણે ટીકા કરતા હોઈએ તેના કરતાં પણ) આપણો આંકડો મોટો નીકળે એવું બને..!

                                           ધૂપછાંવ

 તમે રોજ સવારે દાંતણની ચીરી પાડોશીને ત્યાં ફેંકશો તો તેને ત્યાં મરેલો ઉંદર આપણા વાડામાં ફેંકવાની તેને પ્રેરણા મળશે.