મહાન સંશોધકોના અદભૂત સંશોધનો

જીવન સરિતાને તીરે.. ગુજરાતમિત્રના સૌજન્યથી સાભાર દિનેશ પાંચાલ Mo: 94281 60508

                             મહાન સંશોધકોના અદભૂત સંશોધનો

            આવતી કાલે મહાવીર જયંતી છે. મહાવીર તેમના યુગમાં જ નહીં આજે પણ પ્રભુ તરીકે પૂજાય છે. દોસ્તો, માનવીના પાલનહાર તરીકે ભગવાન પછી કોઈ હોય તો તે ઈન્સાન છે. ઈશ્વરે માણસને બળ, બુદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ આપી, પણ દુનિયાના વિકાસ માટે એ ત્રણ બાબતો પૂરતી નહોતી. કુદરતે આપેલી ઘણી શક્તિના સહિયારા વિનિયોગથી માણસે પૃથ્વી પર સુખનું સ્વર્ગ ઊભું કર્યું છે. આજે આપણે થોડા એવા વિજ્ઞાનીઓની વાત કરીએ જેઓ ધરતી પર સાચુકલા સ્વર્ગની સ્થાપના કરીને ઉપ રના (કહેવાતા) સ્વર્ગમાં સીધાવી ગયા છે. માણસને થતાં રોગોની તપાસ માટે એણે થર્મોમિટરથી માંડી સ્થેટેસ્કોપ અને એક્સ–રે થી માંડી એમ.આર.આઈ. સુધીના સંશોધનો કર્યાં છે. (અમારે એક વાર આઈ.સી.યુ.માં એડમિટ થવું પડેલું ત્યારે પહેલી વાર એમ.આર.આઈ. મશીન જોવા મળ્યું હતું) અત્યંત વિશાળ કદના એ મશીનમાં ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. એની શોધ રેમન્ડ વહાન ડેમેડિયન નામના વિજ્ઞાનીએ કરી હતી. રેમન્ડનો જન્મ ૧૯૬૩માં ન્યૂ યોર્કમાં થયો હતો. તેણે આઈન્સ્ટાઈન કોલેજમાંથી એમ.ડી.ની ડિગ્રી મેળવી હતી. એણે એક શોધ દ્વારા જાહેર કર્યું હતું કે માનવદેહમાં પોટેશિયમ અને સોડિયમ હોવાથી તે મેગ્નેટિક ફિલ્ડમાં પ્રતિક્રિયા આપે છે. અને એ સિદ્ધાંતને આધારે એણે શરીરમાં રહેલા અવયવોની તસવીરો લેવાની પધ્ધતિ શોધી હતી. એણે દાવો કર્યો હતો કે, ‘મારા એ મશીનથી કેન્સરની ગાંઠ ઓળખી શકાય છે!’ એવા દાવા સાથે ૧૯૭૭માં તેણે એ મશીનથી કેન્સરનું નિદાન કરવામાં મોટી સફળતા મેળવી હતી. ત્યારબાદ તેણે એમ.આર.આઈ. મશીન બનાવવાની કંપની પણ સ્થાપી હતી. એ શોધને માટે તેને અમેરિકાનો સર્વોચ્ચ (નેશનલ મેડલ ઓફ ટેક્નોલોજીનો) એવોર્ડ એનાયત થયો હતો. (૨૦૦૩માં તેનું નામ નોબેલ ઈનામ માટે ખૂબ ચર્ચાયું હતું) દોસ્તો, આપણે રામ રહિમને જેટલા યાદ કરીએ છીએ તેટલા એ રેમન્ડ વહાનને નથી કરતાં, પણ એની શોધથી દુનિયાને સુખનું એક સરનામુ મળ્યું છે.

       લેસર ટેક્નોલોજી શબ્દ હવે વારંવાર સાંભળવા મળે છે. આજે એ ટેક્નોલોજી વિશ્વભરમાં છવાઈ ગઈ છે. લેસર કિરણોનો ઉપયોગ મેડિકલ ક્ષેત્રમાં પણ થાય છે. આપણે જાણીએ છીએ કે લેસરનો મૂળ સિદ્ધાંત આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈને શોધ્યો હતો. પણ એમાં વધુ ઊંડા જઈને ચાર્લ્સ એચ. ટોનિસે એ કિરણોનો શેરડો પેદા કરવાની રીત શોધી હતી. તેણે સાબિત કર્યું હતું કે પદાર્થના અણુ ઉપર પ્રચંડ ઉર્જાનો મારો ચલાવવાથી લેસરના અનેક શક્તિશાળી શેરડા પેદા થાય છે. ૧૯૬૪માં એને ફિઝીક્સનું નોબેલ પારિતોષિક મળ્યું હતું. તેના પિતા વકીલ હતા અને દીકરાને વકીલાતના ધંધામાં નાખવા માગતા હતા, પણ ટોનિસને તેમાં કોઈ રસ નહોતો. ટોનિસે ૧૯૩૯માં ડ્યુક યુનિવર્સિટીમાંથી પી.એચ.ડી.ની ડિગ્રી મેળવી હતી. બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં તેણે ‘બેલે’ લેબોરેટરીમાં સેવા પણ આપી હતી. ટોનિસે ૧૯૫૦માં કોલંબિયા યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર તરીકે કારકિર્દી શરુ કરેલી. તેણે ‘મેસર’ (અર્થાત્ માઈક્રોવેવ એમ્પ્લિકેશન સ્ટિમ્યુલેટેડ એમિનેશન ઓફ રેડિયેશન)ની થીયરી શોધી હતી. એ પધ્ધતિથી તેણે સૌથી શક્તિશાળી લેસર કિરણો પેદા કર્યા હતા. તેના અનેક કીમતી સંશોધનોને ધ્યાનમાં રાખીને તેને અમેરિકાના સંરક્ષણ વિભાગમાં સંશોધન કેન્દ્રમાં પ્રમુખ તરીકે લેવામાં આવ્યો હતો. તેને વિશ્વભરમાંથી ૩૦ જેટલા એવોર્ડ અને સન્માનો મળ્યા હતાં. આજે પણ તેની ગણના પ્રાયોગિક ફિઝીક્સના માંધાંતામાં થાય છે. ૧૯૬૪માં તેને એલેક્ઝાન્ડર પ્રોખોટીવ સાથે (ભાગીદારીમાં) નોબેલ પ્રાઈઝ પણ મળ્યું હતું. હમણાં ચારેક વર્ષ પર જ (૨૭–૦૧–૧૯૧૫)ના દિને તેનું અવસાન થયું હતું પણ તેનું લેસર સંશોધન દુનિયાભરમાં અમર બની ગયું છે.

       દોસ્તો, ફરી ફરી કહેવાનું પ્રાપ્ત થાય છે કે આપણે ત્યાં દેવી દેવતાઓ પાક્યા, વિદેશોમાં વિજ્ઞાનીઓ પાક્યા. તેમાં ય કોમ્પ્યૂટર અને નેટવર્કની શોધ કરનાર પૌલ બારાનેએ તો દુનિયાની સિકલ બદલી નાખી છે. પૌલનો જન્મ ૧૯૨૬ના એપ્રિલની ૨૯મી તારીખે થયો હતો. એ કીમિયાગરે કોમ્પ્યૂટર અને નેટ વર્ક દ્વારા દુનિયામાં ઈન્ફોર્મેશન અને ટેક્નોલોજીની ધજા ફરકાવી છે. પૌલને પ્રારંભથી જ કોમ્પ્યૂટરમા રસ હતો. ૧૯૪૯માં ડ્રેકસેલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ કરીને તે કોમ્પ્યૂટર એન્જીનિયર બન્યો હતો. શરુઆતમાં તેણે એક નાની કોમ્પ્યૂટર કંપનીમાં કામ કર્યું હતું, ત્યારબાદ વિમાન બનાવતી એક કંપનીમાં રડાર સિસ્ટમમાં કામગીરી બજાવી હતી. ૧૯૬૯માં અમેરિકામાં કોમ્પ્યુટરોને એક સાથે જોડવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા હતા ત્યારે પૌલે પોકેટ સ્વિવિંગની શોધ કરી હતી. એ શોધનો મોટો ફાયદો એ હતો કે એ અણુ હુમલામાં પણ સુરક્ષિત રહી શકે એવી હતી. ૧૯૮૫માં તેણે મેટ્રીકોમ નામની પ્રથમ વાયરલેસ ઈન્ટરનેટ કંપની સ્થાપી હતી. આ અદભૂત યોગદાન બદલ તેને માર્કોની પ્રાઈઝ, ગ્રેહામ બેલ મેડલ અને અમેરિકાનો નેશનલ મેડલ જેવા પ્રતિષ્ડાવાન સન્માનો મળ્યા હતાં. દોસ્તો, એ પૌલ બારાનનો કર્તવ્ય ધર્મ કદાચ પૂર્ણ થયો હશે તેથી ૨૬–૦૩–૨૦૧૧ના રોજ તેણે આ દુનિયામાંથી વિદાઈ લીધી હતી પણ  એનું ઈન્ટરનેટ યુગો યુગો સુધી અમર રહેશે.

                                               ધૂપછાંવ

          ક્લોરોફોર્મના શોધક જેમ્સ યંગ સિમ્પ્સને પોતાના પર જ તે પ્રયોગ કરેલો જેથી તે બાર કલાક સુધી બેભાન રહ્યો હતો.

 

કોરોના…?

          શ્રી મોરારિ બાપુએ કોરોનાથી બચવા લોકોને રામચરિત માનસ વાંચવા જણાવ્યું. બાપુને એટલું જ પૂછીએ કે આપ વર્ષોથી રામકથા કરી રહ્યા છો. આપે આકાશમાં (વિમાનમાં) કથા કરી. જળમાં (સમુદ્રમાં) કથા કરી. રામકથા માટે દેશનો કોઈ દેશ બાકી નથી રાખ્યો. બલકે પાકિસ્તાનમાં પણ જઈને કથા કરી આવ્યા. વિશ્વશાંતિ માટે ગાયત્રી યજ્ઞો તથા એવા અનેક યજ્ઞો કરવાનું પણ ના ચૂક્યા. છતાં વિશ્વમાં તો ઠીક આપણાં દેશમાં પણ શાંતિ સ્થપાઈ ખરી? બલકે યજ્ઞોથી સાચેજ માનવ જીવનનું કલ્યાણ થતું હોત તો આજે સમગ્ર વિશ્વમાં કોરોનાનો પ્રકોપ ફાટી નીકળ્યો હોત ખરો? બાપુ, જેમને રામચરિત વાંચવાથી શાંતિ મળતી હોય તો ભલે તેઓ વાંચતા, પણ સત્ય એ છે કે ખુદ રામને પણ કોરોના થાય તો રામચરિત માનસ નહીં, ડોક્ટરોની દવા જ કામ લાગે. તમે પણ ભલા થઈ હાલ કથા બંધ રાખી ઘરમાં જ રહેજો. અને હાં, ખભે કામળી નાખવાનું ચૂકી જશો તો ચાલશે પણ મોઢે માસ્ક બાંધવાનું ભૂલશો નહીં. ભગવાન સંતો પર દયા નથી કરતો. ડોંગરે મહારાજને જીભનું કેન્સર થયું હતું તે જાણો છોને..? જય સિયારામ..!!’

                                                               –દિનેશ પાંચાલ

 યુવાનો પાસે ગતિ છે પણ મતિ નથી

‘જીવન સરિતાને તીરે..’ “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર -દિનેશ પાંચાલ Mo: 94281 60508

                     યુવાનો પાસે ગતિ છે પણ મતિ નથી

              જી દોસ્તો, કારના સ્ટિયરીંગ પર બેઠેલો ડ્રાઈવર અમદાવાદ જવા નીકળ્યો હોય તો અમદાવાદ કઈ દિશામાં આવ્યું તેની તેને ખબર હોય છે. પણ આજના યુવાનો શિક્ષણ અંગે દિશાવિહિન બની ગયા છે. તેમણે અમદાવાદ જવું હોય છે પણ મુંબઈની દિશામાં ગાડી દોડાવે છે. ગતિ થાય છે પણ પ્રગતિ થતી નથી. અંતર કપાય છે પણ મંઝિલ મળતી નથી. બાપના પૈસે ખરીદાયેલું હીરો હોન્ડા લઈને એ રોડ પર નીકળી પડે છે ત્યારે બાઈકના સ્પીડોમીટર પર દર્શાવવામાં આવેલી છેલ્લી સ્પીડ પર બાઈક દોડી શકે છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરવાનું એ ચૂકતો નથી. પાછળની સીટ પર બેઠેલો એનો લબરમૂછીયો મિત્ર એની પીઠ થાબડતાં કહે છે: ‘વાહ દોસ્ત.. ગજબની તારી ગાડી છે. અજબની તારી સ્પીડ છે..! એવું લાગે છે જાણે આકાશમાં ઉડી રહ્યા છીએ..!’ પછી થાય છે એવું કે (બાઈકને એરોપ્લેન સમજીને ‘ઉડી’ રહેલો એ બબુચક) કોઈ રાહદારીને ઉડાવી દે છે ત્યારે એક મોટો ધમાકો થાય છે અને મામલો પોલીસ ચોકીમાં પહોંચે છે. માણસ પાસે પૈસો હોય પણ બુદ્ધિની બ્રેક ના હોય.. (મતલબ આવડત હોય પણ ઈચ્છાઓનું એક્સીલેટર બેકાબુ બની જતું હોય ત્યારે તેને ભોંયભેગા થતાં વાર લાગતી નથી) ત્યારબાદ તેનો પૈસાદાર બાપ ‘પુત્ર બચાવ અભિયાન’ લઈને મેદાનમાં ઉતરે છે. બાપની બે નંબરની કમાણીથી પોલીસની મૂઠી ગરમ થાય છે અને દીકરો હસતો હસતો પોલીસ ચોકીના પગથિયાં ઉતરે છે. એ હાસ્યનો ભાવાનુવાદ કંઈક આવો થાય છે: ‘જુઓ.. મારા બાપના પૈસા આગળ પોલીસ તથા કાયદાની ઐસી કી તૈસી..!’
       દોસ્તો, અત્રે એવું કહેવાનો ઈરાદો નથી કે આજની સમગ્ર યુવા પેઢી આવા બિનજવાબદાર યુવાનોથી ભરેલી છે. સમાજમાં ખૂબ ડાહ્યા યુવાનો પણ છે. બલકે આજના શૈક્ષણિક પરિણામો પર નજર કરીએ તો જોવા મળે છે કે તેઓ ૯૯ ટકા સુધી માર્ક્સ લાવે છે. પણ વડીલોનો દુ:ખદ અનુભવ એવું કહે છે કે ૯૯ ટકા લાવનાર એ તેજસ્વી વિદ્યાર્થીમાં વિનય વિવેકનો ખાસ્સો અભાવ વર્તાય છે. તે રોડ પર જ નહીં, શાળામાં, સમાજમાં, ઘરમાં, બજારમાં.. અરે..! ખુદ એના માબાપ સાથે જે રીતે વર્તે છે તે બાબત નિરાશ કરે એવી છે.
હમણા એક વાલીએ કહ્યું: ‘મારો દીકરો કોઈ વર્ષે ૯૭ ટકાથી ઓછા માર્ક્સ લાવ્યો નથી, પણ ઘરમાં એની વર્તણૂક સારી નથી. એને શિખામણના બે શબ્દ કહો તો એ ઘરનાઓનું અપમાન કરે છે. મને ઘણીવાર વિચાર આવે છે કે શાળામાં એને ઈતિહાસ, ભૂગોળ કે વિજ્ઞાનની સાથે વિનય વિવેકના પાઠો પણ શીખવવા જોઈએ. સંસ્કાર, સંયમ અને સમજદારી વિનાનું શિક્ષણ જીવ વિનાના ખોળિયા જેવું ગણાય. પાયાના સંસ્કાર વિના તેની કિંમત કોડીની થઈ જાય છે!’
       દોસ્તો, તાત્પર્ય એટલું જ કે આજના હોશિયાર વિદ્યાર્થીઓને તેમની માર્કશીટની મેઝરટેપથી માપીએ તો હોશિયાર જણાય છે, પણ ૯૯ ટકા લાવતો વિદ્યાર્થી ઘરમાં એના માબાપ કે સગાં સબંધીઓ સાથે કેવી રીતે વર્તે છે તેના માઈનસ માર્ક્સ બાદ કરીએ તો તે ડિસ્ટીંક્શન સાથે નાપાસ થાય છે. જરા વિચારો, ૧૦૦ ટકા લાવતો સ્ટૂડન્ટ સો સો મણની ગાળ સુણાવતો હોય તો તેના સો ટકાની ખુશી કોને થાય? ચોવીસ કેરેટનું શુદ્ધ સોનુ ખૂબ ચળકતું હોય પણ તેમાંથી દુર્ગંધ આવતી હોય તો કેટલી તકલીફ થાય? (ન ત્યજી દેવાય, ન સહી લેવાય..)
       રહી રહીને પ્રશ્ન એ થાય છે કે શાળા તથા કોલેજો વિદ્યાર્થીઓને શિષ્ટ, સંસ્કારી અને સમજદાર માનવી ન બનાવી શકે તો એ માટે તેને નવેસરથી બીજે ક્યાં મૂકવો? આપણી પાસે નમ્રતા, વિવેક, સૌજન્યતા, સંસ્કાર, શિસ્ત કે ઈમાનદારીનું એજ્યુકેશન આપી શકે એવી કોઈ એક્સ્ટ્રા કોલેજો છે ખરી? વિચારો, એ સમાજનું ભવિષ્ય કેવું હશે જેનું સુકાન એવા લાખો (અનટ્રેઈન્ડ) વિદ્યાર્થીઓના હાથમાં આવવાનું છે..? સત્ય એ છે કે આજનું શિક્ષણ નર્યું પોથીલક્ષી.. પરીક્ષાલક્ષી અને ડિગ્રીલક્ષી બની ચૂક્યું છે. જ્યાં સુધી સમગ્ર શિક્ષણમાં આમૂલ પરિવર્તનો લાવી તેને જીવનલક્ષી બનાવવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી શાળા, કોલેજો કે યુનિવર્સીટીઓના નિભાડામાંથી એવી કરોડો કાચી ઈંટોનો ઢગલો સમાજમાં ખડકાતો રહેશે. એ નુકસાન અટકાવવા માટે દિલ્હીની આપ સરકારના શિક્ષણમંત્રી શ્રી મનીષ સિસોદિયાએ જે સફળ પ્રયોગ કર્યો છે તે વિષે હવે પછી જોઈશું.

                                              ધૂપછાંવ

           કાચી ઈંટોથી બનાવેલું મકાન તૂટી પડવા માટે ધરતીકંપની રાહ નથી જોતું..!

નાતરુ

ભાજપથી નિરાશ થયેલા લોકો કહે છે: “ચાલ, કમળને થોડું પાંસરુ કરીએ… કોંગ્રેસ જોડે ફરી નાતરુ કરીએ..!   –દિનેશ પાંચાલ

સાયન્ટીસ્ટોના જીવનની વિચિત્ર વાતો

‘ જીવન સરિતાને તીરે..’ “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર -દિનેશ પાંચાલ Mo: 94281 60508

                   સાયન્ટીસ્ટોના જીવનની વિચિત્ર વાતો

     ધૂળેટીનો પૂરો રંગ હજી દેહ પરથી નીકળ્યો નથી, પણ દોસ્તો આજે આપણે તહેવારની નહીં વિજ્ઞાનીઓની વાતો કરવી છે. આ લખનારને કલાકારો તથા સાયન્ટીસ્ટો પ્રત્યે વિશેષ આદર રહ્યો છે. વિજ્ઞાનીઓ એટલે ટોળાથી વિખૂટા પડીને અલગ ચીલો ચાતરનારુ ઘેટુ ! તેમનામાં તીવ્ર જિજ્ઞાસાવૃત્તિ હોય છે. તેમને સતત પ્રશ્નો થતા રહે છે, અને પ્રશ્નોની પગદંડીએ આગળ વધીને તેઓ સેંકડો સંશોધનો કરે છે. 1867માં ન્યૂટનને પ્રશ્ન થયો હતો, સફરજન નીચે કેમ પડ્યું, ઉપર કેમ ન ગયું? અને ન્યૂટને ‘ફોર્સ ઓફ ગ્રેવિટેશન’નો નિયમ શોધ્યો હતો. તે રીતે ઓક્સિજન શબ્દથી આજે આપણે માહિતગાર છીએ પણ પેરિસમાં જન્મેલા એન્ટોઈન લેવોઈઝીયરે ઓક્સિજન વિષે ખૂબ ઉપયોગી સંશોધનો કર્યા હતાં. તેણે શોધ્યું હતું કે સજીવ સૃષ્ટિનો સાચો આધાર ઓક્સિજન પર છે, ભલે તે જોઈ શકાતો નથી પણ માટલુ બનાવવા માટે માટી જેટલી ઉપયોગી છે તેટલી જીવોની ઉત્પત્તિ માટે ઓક્સિજન ઉપયોગી છે. એ વિજ્ઞાની (લેવોઈઝર) રાજકારણમાં પણ સક્રિય હતો. પણ તે ખંધો અને કુટિલ રાજકારણી ન હતો. 1794 માં ફ્રાન્સમાં બહુ મોટો રાજકીય બળવો થયો હતો તેમાં તે બળવાખોર સાબિત થતાં તેને 8-05-1794ના દિને ફાંસી આપવામાં આવી હતી. (આ જાણી અમારા બચુભાઈએ કહ્યું: ‘વિજ્ઞાની કે કલાકારો રાજકારણમાં જાય એટલે કવિને કસાઈવાડે મોકલવા જેવી ઘટના ગણાય. રાજકારણમાં તો છળકપટના ભૂંડા દાવપેચ ખેલીને સામાને ફાંસી અપાવી શકે એવા ખંધા ખેલાડીઓ ચાલતા હોય છે.’)
        દોસ્તો, એક મિત્રે પૂછ્યું: ‘આઈ.કયૂ.’ એટલે શું? અમારા પ્રોફેસર મિત્રે જવાબ આપ્યો: ‘આઈ.ક્યુ. એટલે ‘ઈન્ટેલિજન્ટ ક્વોશન્ટ’. મતલબ વ્યક્તિની બુદ્ધિમત્તાનો આંક) સદીઓ પૂર્વે એ વિષે લોકોને કાંઈ જ ખબર નહોતી. જોકે તેથી બુદ્ધિનું અસ્તિત્વ ન હતું એમ ન કહી શકાય. (જેમકે ન્યૂટને ગુરૂત્વાકર્ષણનો નિયમ શોધ્યો તે પહેલાં પણ બ્રહ્માંડમાં ગુરૂત્વાકર્ષણ તો હતું જ) તે રીતે આલ્ફ્રેડ બીને અને સીમોન નામના બે વિજ્ઞાનીઓએ આઈ.ક્યુ.ની શોધ કરેલી પણ બુદ્ધિનો જન્મ તો મનુષ્યના જન્મ સાથે જ થતો હોય છે. આલ્ફ્રેડની જિંદગી કરૂણાથી ભરેલી હતી. આલ્ફ્રેડનો જન્મ 1857ના જુલાઈની આઠ તારીખે ફ્રાન્સના નાઈસ નામના શહેરમાં થયો હતો. બાળપણ દરમિયાન જ તેના માતાપિતાએ છૂટાછેડા લીધા હતાં. આલ્ફ્રેડનો ઉછેર કરવામાં તેની માતાને ખૂબ તકલીફ પડી હતી. આલ્ફ્રેડ શાળામાં ખૂબ બુદ્ધિશાળી વિદ્યાર્થી સાબિત થયો હતો એથી તેને વિવિધ સરકારી ક્ષેત્રો તરફથી પૂરી મદદ મળતી રહી તે કારણે તેનો ઝડપથી વિકાસ થતો રહ્યો. સાહિત્યમાં પણ તેણે ખૂબ સારી પ્રગતિ કરી હતી. જોકે મૂળ તો તેને માણસના દિમાગમાં કઈ કઈ શક્તિઓ પડેલી છે તે જાણવામાં વધુ રસ હતો. એક માતાના ખોળે જન્મેલા બે બાળકો શાળામાં એક સાથે ભણતા હોય છતાં એક ફર્સ્ટ ક્લાસમાં પાસ થાય અને બીજો નાપાસ થાય એવું કેમ? આ પ્રશ્નના જવાબમાં આજે આપણે ફટ દઈને કહી દઈએ છીએ કે બીજો બાળક ડોબો છે એથી નાપાસ થાય છે. પણ એ ‘ડોબા’માં કયા કારણે ‘ડોબાગીરી’ છે તે જાણવામાં આલ્ફ્રેડને રસ હતો. એથી એણે માનવીના મનમાં રહેલી વિવિધ ક્ષમતાઓનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો. અને શોધી કાઢ્યું કે દરેક માણસોમાં કુદરતે વિવિધ ક્ષમતાઓ મૂકી છે. એથી તેને જો તેની ક્ષમતાના ક્ષેત્રમાં તક મળે તો તે અદભૂત પ્રગતિ કરી શકે છે. એની એ શોધને પરિણામે આજે આપણે દરેક માણસની ભીતરમાં રહેલી ક્ષમતાઓ (આઈ.ક્યુ. અને ઈ.ક્યુ.) વિષે જાણી શકીએ છીએ. આલ્ફ્રેડને મનોવિજ્ઞાનમાં વધારે રસ હોવાથી કારકિર્દી માટે એણે મનોવિજ્ઞાન પસંદ કર્યું હતું. 1884માં એણે લગ્ન કર્યા હતાં. તેને બે બાળકીઓ હતી. આલ્ફ્રેડે એ પુત્રીઓના વર્તન, સમાજદારી અને વિવિધ લક્ષણો વગેરેનો ઊંડો અભ્યાસ કરી ચાઈલ્ડ સાયકોલોજી અંગે અનેક સંશોધનો કર્યા. સરકારે તેની પ્રવૃત્તિને પ્રોત્સાહન આપ્યું પરિણામે આલ્ફ્રેડ માનવીના વિવિધ સાયકોલોજીકલ ફેક્ટરો અંગે ખૂબ ઉપયોગી સંશોધનો કરી શક્યો હતો.
         આપણે બાળકનું ભવિષ્ય જાણવા માટે જ્યોતિષીને કુંડળી બતાવીએ છીએ. જ્યોતિષીઓ ખોટા પડી શકે છે પણ આલ્ફ્રેડે શોધેલી ‘ક્ષમતા માપન’ કસોટી વડે બાળકના ભીતરમાં કઈ ક્ષમતા પડી છે તે જાણી શકાય છે. આજે શિક્ષણનો અભ્યાસક્રમ જટિલ બન્યો છે. એથી બાળકોના અભ્યાસ અંગે વાલીઓ ટેન્શનમાં રહે છે. પરીક્ષા પતે પછી બાળકને કઈ લાઈન લેવડાવવી તે અંગે તેઓ ખૂબ અવઢવમાં રહે છે. એ મુંઝવણ આલ્ફ્રેડે દૂર કરી છે. ક્ષમતા માપન કસોટી દ્વારા હવે આસાનીથી જાણી શકાય છે કે બાળકને કયા વિષયમાં રુચિ છે અને કયા વિષયમાં નિષ્ફળતા મળી શકે એમ છે? આલ્ફ્રેડનું મૃત્યુ 1911માં થયું હતું પણ તેની શોધ દ્વારા તે અમર બની ગયો છે. તેણે કરેલી શોધો આજે માણસને વિજળી અને ઓક્સિજન જેટલી જ ઉપયોગી નીવડે છે.
                                                                          ધૂપછાંવ
        ‘જિંદગીની સફળતાઓ બધી હસ્તરેખાઓમાં નથી હોતી.. જેમ ચણાયેલી ઈમારત નકસામાં નથી હોતી..!’ (અહીં એટલું ઉમેરી શકાય: ‘જિંદગીની સફળતાઓ બધી દિમાગમાં હોય છે.. ‘ક્ષમતા માપન’ એ દિમાગના જન્માક્ષરો હોય છે..!’)