વાયુવેગે થતો વૈજ્ઞાનિક વિકાસ

‘જીવન સરિતાને તીરે..’ “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર    –દિનેશ પાંચાલ                                                    Mo: 94281 60508

                                 વાયુવેગે થતો વૈજ્ઞાનિક વિકાસ

          દોસ્તો, સાયન્સ અને ટેક્નોલોજીના આજના યુગમાં નિત્ય નવા સંશોધનો થતાં રહે છે. દુન્યવી વિકાસ માટે એ જરૂરી પણ છે. આપણે ચાલણગાડીથી ચાર્ટર્ડ પ્લેન સુધી અને રિક્ષાથી રોકેટ સુધીનો વિકાસ કરી ચૂક્યા છીએ, એથી વિકાસની આ હરણફાળમાં હવે ઓછી ક્ષમતાવાળા નાના સાધનો નહીં ચાલે. જેમકે આજે મોટા મકાનો તોડવાના હોય ત્યાં હથોડાના હાથ ટૂંકા પડે છે, એથી ત્યાં બુલડોઝર જોઈએ અને સો માળના એપાર્ટમેન્ટનો પાયો ખોદવાનો હોય ત્યાં ત્રિકમના ટાંટિયા ટૂંકા પડે એથી ક્રેઈનની જરૂર પડે છે. એ જાણી રાખવા જેવું છે કે બુલડોઝર અને ક્રેઈન જેવા રાક્ષસી કદના સાધનોની શોધ પાસ્કલ નામના વૈજ્ઞાનિકે કરી હતી. આજે દુ:ખદ વાસ્તવિક્તા એ છે કે આવી સુંદર શોધ કરનારા મહાન વૈજ્ઞાનિકોના આપણે નામ સુદ્ધાં જાણતાં નથી અને કોડીના ય કામમાં ન આવતા ધધુપપુઓની બોલબાલા વધુ રહી છે. હમણાં ટીવી પર એ જોવા મળ્યું કે રાક્ષસી કદનો લોખંડનો મોટો ગોળો અથડાવીને એક બહુમાળી બિલ્ડીંગનું ડિમોલીશન કરાતું હતું. એ જોઈને વિચાર આવ્યો કે આ દ્રશ્ય હજારો માણસો જુએ છે પણ તેમને કોઈ આશ્ચર્ય થતું નથી. શ્રી રતિલાલ ‘અનિલ’એ એકવાર કાવ્યમાં ફરિયાદ કરેલી: ‘તાજનું શિલ્પકાવ્ય નિરખી હર્ષના અશ્રુ સહુ કોઈ લૂછે છે.. દાદ આપે છે સૌ શાહજહાંને.. એના શિલ્પીને કોણ પૂછે છે?’ મતલબ એ રાક્ષસી કદનો હથોડો શોધનારા પાસ્કલની હાલત પણ શાહજહાંના શિલ્પી જેવી હાલત થઈ છે. કોઈ એને યાદ કરતું નથી. પાસ્કલ આજે હયાત નથી પણ એની શોધ દ્વારા એ અમર થઈ ગયો છે. દુનિયાની નવરચના માટે એનો “યાંત્રિક હથોડો” ખૂબ ઉપયોગી નીવડ્યો છે.
           દોસ્તો, ખૂબ ઝડપથી દોડતી આ દુનિયાને યથાશક્તિ ધક્કો મારીને વિલીન થઈ ગયેલા એક બીજા વિજ્ઞાનીને યાદ કરી લઈએ. હમણાં અખબારમાં વાંચ્યું કે ડોરવણ ગામે લગભગ રોજ ભૂકંપના આંચકા લાગી રહ્યાં છે. ભૂકંપ અને સુનામી એ બન્ને અતિથીના કૂળના ગણાય. એ ક્યારે ટપકી પડે તેની અગાઉથી જાણ થઈ શકતી નથી. પણ ૧૯૧૩માં લૂનો ગેટનબર્ગ નામના વૈજ્ઞાનિકે એક શોધ કરી તેનો ઉપયોગ કરી હવે ધરતીના પેટાળમાં ચાલતી ગુપ્ત ઉથલપાથલ વિષે જાણી શકાય છે. પૃથ્વીના પેટાળના એવા રિસ્કી એરિયાને એપિસેન્ટર કહેવામાં આવે છે. એ એપિસેન્ટરમાંથી ત્રણ પ્રકારના મોજા નીકળે છે. તેમાં ‘પીપ–વે’ નામના મોજા જમીનની સપાટી તરફ સીધી ગતિ કરે છે. અને ‘એસ–વેવ’ ત્રાંસી ગતિ કરે છે. મોજાઓ એક સેકન્ડમાં ૧૩ કિલોમીટરની ઝડપે ગતિ કરે છે. અને તેને આધારે ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ ભૂકંપનું એપિસેન્ટર શોધે છે.
        હવે ધરતીકંપની જેમ રસોડુ ધ્રુજાવી દેનારા મિક્સર વિષે થોડું જાણીએ. ગૃહિણીઓ એને ‘મિક્સી’ કહે છે. (ગૃહિણીઓ દશામાનું વ્રત કરે છે પણ ક્યારેક મિક્સી બગડે ત્યારે હાથથી મસાલો વાટવામાં તેમની દશા બૂરી થઈ જાય છે) એ મિક્સીમાં નાના મોટા સ્ટીલના જાર હોય છે તેમાં ગોઠવેલી બ્લેડ વાટવા, કાપવા, કે વલોવવાના કામમાં આવે છે. ઈ.સ. ૧૯૨૨માં સ્ટીફન પોટલાવસ્કી નામના વૈજ્ઞાનિકે એની શોધ કરી હતી. દોસ્તો, વિમાન કે હેલિકોપ્ટરની જેમ અમને સબમરીન વિષે આજે પણ આશ્ચર્ય થાય છે. પાણીની અંદર ડૂબીને એ કેવી રીતે તરી શકતી હશે? આમ તો સબમરીન યુદ્ધલક્ષી ઉપકરણ છે. દરિયામાં ગુપ્ત રીતે એ ધારેલી જગ્યાએ પહોંચી શકે છે. સબમરીનને પાણીમાં ડૂબેલી રાખવા માટે એમાં પાણીની મસ મોટી ટાંકીઓ રાખવામાં આવી હોય છે. એ ટાંકીઓ ખાલી હોય ત્યારે સબમરીન સપાટી પર તરે છે. અને પાણીમાં એને અંદર લઈ જવી હોય ત્યારે ટાંકીમાં પાણી ભરવામાં આવે છે. એ ટાંકીઓમાં જરૂરી માપ પ્રમાણે પાણી ભરીને તેને દરિયામાં ધારેલી ઊંડાઈએ સ્થિર રાખી શકાય છે. જો કે આખી સબમરીન પાણીમાં ડૂબી જતી હોય તો અંદર માણસો કેવી રીતે રહી શકતા હશે એવો પ્રશ્નય થાય છે, પણ કદાચ એવા ઘણાં પ્રશ્નોના જવાબ સાધારણ માણસો પાસે નથી. એકવીસમી સદીના ટેક્નીકલ વિકાસની ગતિ માણસની જિજ્ઞાસા કરતાં વધુ છે એથી આપણાં ઘણાં અજ્ઞાનો અંત સુધી અકબંધ રહી જાય છે. એરોપ્લેનમાં જેમ પેટ્રોલનો પુરવઠો ભરચક હોય છે તેમ સબમરીનમાં ઓક્સિજન અને હવાની વ્યવસ્થા ભરપુર માત્રામાં કરવામાં આવે છે. વિશ્વમાં સૌથી મોટી સબમરીન રશિયાના ટાયફૂન ક્લાસની છે, તે ૧૭૫ મીટર લાંબી અને બે અણુ એન્જિનો વડે ચાલે છે.
          આવી જ અટપટી શોધો કરનારા વિજ્ઞાનીઓ વિશેની અજીબોગરીબ વાતો ફરી ક્યારેક.
                                                                    ધૂપછાંવ
માણસના બોલવાનો અવાજ ૩૦ ડેસિબલ હોય છે. માણસના કાન વધુમાં વધુ ૮૫ ડેસિબલનો અવાજ સહન કરી શકે છે. નવરાત્રિના માઈકો ક્યારેક તો ૨૦૦ કે ૨૫૦ કરતાંય વધુ ડેસિબલના અવાજે વાગે છે. બાળકો અને બીમાર વૃદ્ધોની શ્રવણેન્દ્રિય ખૂબ નાજુક શ્રવણક્ષમતા ધરાવે છે. આ આંકડાઓ પરથી જણાઈ આવે છે કે નવરાત્રિ કે ગણેશ ચતુર્થી જેવા ‘માઈકોત્સવ’ વેળા અતિ મોટા અવાજે માઈક વગાડવાથી સમાજના વૃદ્ધો અને બાળકોને કેટલી શારિરીક હાની થતી હશે?

ઈશ્વરભક્તિ એટલે..

ઈશ્વરભક્તિ એટલે અંધારામાં છોડવામાં આવતું તીર! તે ઈશ્વર સુધી પહોંચતું નથી કેમકે ઈશ્વર કવરેજ એરિયાની બહાર છે.                                                               -દિનેશ પાંચાલ

 દેશ વિદેશના વિચિત્ર વ્યવહારો

‘જીવન સરિતાને તીરે..’ “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર – દિનેશ પાંચાલ MO: 94281 60508
                                                 દેશ વિદેશના વિચિત્ર વ્યવહારો
       એક એન.આર.આઈ મિત્ર અનેક દેશોની મુસાફરી કરી ચૂક્યા છે. એમણે વિવિધ દેશોમાં થયેલા અનુભવોની વાતો જણાવતાં કહ્યું કે, ‘ચાઈના, જાપાન અને સાઉથ કોરિયામાં એવો નિયમ છે કે સૌથી મોટી વયના વડીલો સાથે હોય તો રેસ્ટોરાંમાં તેમણે જ બિલ ચૂકવવાનું હોય. બીજા કોઈ બિલ ચૂકવવાનો આદર કરે તો તે અવિવેક ગણાય. (આપણે ત્યાં વડીલોના ખિસા નીચોવાઈ ચૂક્યા હોય છે એથી તેઓ એવો લાભ મેળવી શકતાં નથી) એ મિત્રે નવાઈ લાગે એવી બીજી વાત એ કરી કે અમેરિકામાં તમે કોઈ ફ્રેન્ડના માતા પિતાને શિષ્ટાચાર ખાતર એમ પૂછો કે – ‘તમારી તબિયત કેમ છે?’ તો તેમને માઠું લાગે છે. (તેઓ એવું માને છે કે તમે તેમના વિષે એમ સમજી રહ્યાં છો કે તેઓ મરણ સન્મુખ ઊભા છે) આપણે ત્યાં કોઈને ગિફ્ટ આપવાનું થાય ત્યારે ગિફ્ટ પરનું કિંમતવાળું લેબલ આપણે કાઢી નાંખીએ છીએ. પણ નોર્થ અમેરિકામાં એવો રિવાજ છે કે લોકો દુકાનના પાકા બિલ સાથે ગિફ્ટ આપે છે. એ પાછળનો તેમનો હેતુ એવો હોય છે કે જો ગિફ્ટ ન પસંદ આવે તો તેઓ બદલાવી શકે. જાણીને નવાઈ લાગશે કે અમેરિકામાં છ મહિના પછી પણ સ્ટોરવાળા ખરીદેલી વસ્તુ બદલી આપે છે. આપણે ત્યાં દુકાનોમાં બોર્ડ મારેલા હોય છે: “વેચેલી વસ્તુ કોઈ પણ સંજોગોમાં પાછી લેવામાં કે બદલી આપવામાં આવશે નહીં”. (બોલો.. મેરા ભારત..?)
ઘણાં એશિયન દેશોમાં વ્હાઈટ કલરના ફૂલોનો ગુલદસ્તો આપવામાં આવતો નથી. કદાચ અજાણપણે આપી બેસો તો લેનારની લાગણી દુભાઈ છે. કેમકે તેઓ સફેદ કલરને ગમગીની કે શોક પ્રદર્શિત કરવાના પ્રતિક તરીકે ગણે છે. દોસ્તો, આશ્ચર્ય કરતાંય રમૂજ વધુ ઉપજે એવી વાત એ છે કે, ત્યાં કોઈને ગિફ્ટમાં ઘડિયાળ તો આપી જ ન શકાય. કારણ કે તેઓ માને છે કે ઘડિયાળ આડકતરી રીતે મૃત્યુ તરફની ગતિ સૂચવતું સાધન હોવાથી એ દુ:ખનું પ્રતિક ગણાય છે. (અમારા બચુભાઈ કહે છે: ‘ભલા માણસ, ઘડિયાળથી મોત થતું હોય તો ૧૨૫ વર્ષ જીવનારા લોકો શું ઘડિયાળ પહેરતાં જ નહીં હોય? વળી જેમને ગિફ્ટમાં કદી ઘડિયાળ મળ્યું જ ન હોય તેઓ બધાં શું અમર થઈ જાય છે?) તેમને કહીએ કે ઘડિયાળ બંધ રાખવાથી મોત તરફની ગતિ અટકી જતી હોય તો કેલેન્ડરના પત્તાં ફાડવાનું જ બંધ કરી દો તો સૂરજ ઉગતો અટકી જશે અને દુનિયા આખી અમર બની જશે. (જોયું..? અંધશ્રદ્ધાળુઓ ભારતમાં જ છે એવું નથી) જોકે આપણને આનંદ થાય એવી તેમની એક ટેવ એ છે કે આપણે ત્યાં કોઈ વ્યક્તિ રોડ ક્રોસ કરતી હોય ત્યારે લોકો હોર્ન મારીને પૂરપાટ આગળ નીકળી જાય છે. એમાં ક્યારેક અકસ્માત થઈ જાય છે. પણ ઈંગ્લેન્ડમાં ચાલનારા માણસોને માન આપવા માટે તમારે કાર ધીમી પાડીને તેમને પહેલા પસાર થવા દેવા પડે છે. (આપણે ત્યાં ચાલનારાને ટક્કર મારીને લોકો આગળ નીકળી જાય છે) અમેરિકાના રેસ્ટોરાંમાં વેઈટરોને ટિપ્સ આપવાનો રિવાજ છે, પણ જાપાનમાં ટિપ્સ આપવી એ વેઈટરનું અપમાન કરવા બરાબર ગણાય છે. (આપણે ત્યાં હોટલોના વેઈટરો ટિપ્સને અપમાન સમજતા ક્યારે થશે?)
દોસ્તો, જાપાનની એક હાસ્યાસ્પદ વર્તણૂક જાણવા જેવી છે. આપણે ત્યાં જમતી વેળા કોઈ સડાકા બોલાવે તો તે અસંસ્કારી વાત ગણાય છે. જાપાનમાં તમે નુડલ્સ કે સુપ સડાકા મારીને ખાવ તો તમે તે વાનગી બનાવનાર શેફને– સ્વાદીષ્ટ ચીજ બનાવવા બદલ, અભિનંદન આપી રહ્યા છો એમ ગણવામાં આવે છે. (સડાકાનો અર્થ તેઓ એવો કરે છે કે વાનગી ખૂબ સ્વાદિષ્ટ બની છે એથી તમે તે ખૂબ લિજ્જતથી માણી રહ્યા છો)
અમારા નવસારીમાં અમુક રેસ્ટોરાંમાં ઢોસા સાથે સાંભાર કે ચટણી જેટલી વાર જોઈએ તેટલી વાર ફ્રી આપવામાં આવે છે. પણ ઈટલીમાં તમે પિઝા માટે એકસ્ટ્રા ચીઝ માંગો તો તમને વિચિત્ર નજરે જોવામાં આવે છે. મેક્સિકન્સમાં તો વળી લોકો આપણી જેમ હાથ વડે ખાવાનું પસંદ કરે છે. ત્યાં તમે છરીકાંટા વડે ખાવ તો દંભી ગણાવ. કોરિયામાં જો વાનગીમાં તમને મીઠું કે મરી ઓછા જણાય અને તમે તે માંગો તો તે શેફનું અપમાન કરેલું ગણાય છે. ચાઈનામાં અને કોલંબિયામાં તમે પીરસેલું બધુ ઝાપટી જાઓ તો તે અવિવેક ગણાય. (લ્યો સાંભળો.. એનો અર્થ એ થયો કે ત્યાં અનાજ છાંડવાનો- અક્કલ વગરનો, રિવાજ પાળવા માટે (જમી રહ્યા હોય તો પણ) છાંડવા માટે થોડું માંગવું પડતું હશેને..?) રશિયાનો એક રિવાજ ગમ્યો. ત્યાં તમને કોઈ ડ્રિંક ઓફર કરે અને તમે ઈન્કાર કરો તો તે સો ટકા અસભ્યતા ગણાય, કેમકે ડ્રિંક ઓફર કરવું એ અહીં વિશ્વાસ અને મૈત્રિની નિશાની છે.
દોસ્તો, દેશ તેવો વેશ એ ઉક્તિ મુજબ દરેક દેશના લોકોમાં ભાષા, રિવાજ, માન્યતા, વિચારો, મેનર, રહેણીકરણી વગેરે જુદાં જુદાં હોય છે પણ એક બાબત સમાન છે, અને તે છે પ્રેમ. પ્રેમ અને વિરહની લાગણીમાં સરહદોના કોઈ બંધન નડતા નથી. એક ગુજરાતી માતાનો દીકરો મૃત્યુ પામે, અને એક અમેરિકન માતાનો દીકરો મૃત્યુ પામે તો બન્ને માતાની આંખોમાંથી વહી નીકળતી વેદનામાં તસુનો ય ફરક હોતો નથી. બન્ને આંસુઓનું ગ્રૂપ એક જ હોય છે.
                                                                       ધૂપછાંવ
                                   સમગ્ર સૃષ્ટિમાં લાગણી અને લોહીનો રંગ સરખો હોય છે.

 સૂરજ રે જલતે રહેના..!

‘જીવન સરિતાને તીરે..’ “ગુજરાતમિત્ર”ના સૌજન્યથી સાભાર -દિનેશ પાંચાલ મો– 94281 60508

                                                     સૂરજ રે જલતે રહેના..!

           દોસ્તો, અમે રોજ સવારે સૂર્યનમસ્કાર નથી કરતા પણ જેઓ સૂર્યનો જળઅભિષેક કરે છે તેમના પ્રતિ અમને છૂપો અહોભાવ છે. કદાચ એમાં સૂરજની દિવ્યતા કરતાં ઉપયોગીતા કારણભૂત હશે. કોઈ આજે એમ કહે કે સૂર્યના તડકામાંથી બરફ બનાવી શકાય છે તો નવાઈ નથી લાગતી. જ્યારથી માણસે સોલર વિદ્યુત પેદા કરવા માંડી ત્યારથી દુનિયા સૂરજને ઓળખી ગઈ છે. એને સમજાયું છે કે વિદ્યુત એટલે અલ્લાદિનનો જાદુઈ ચિરાગ..! એ ચિરાગ રોજ દુનિયાને પૂછે છે: “બોલ મેરે આકા, ક્યા હુકુમ હૈ..?” દોસ્તો, માણસે પણ એ આકાને છોડ્યો નથી. સુવાવડખાનાથી સ્મશાન સુધી અને મંદિરથી માંડી મોલ સુધી માણસે વીજળીની બોચી પર કાંકરો મૂકીને તેની પાસે કમરતોડ કામ લીધું છે. જેમકે હોસ્પિટલોના ઓપરેશન થિયેટરોમાં ડોક્ટરો સિઝેરિયન ઓપરેશન દ્વારા બાળકને જન્માવે છે અને માણસ મૃત્યુ પામે તો ઈલેક્ટ્રિક ચિતા દ્વારા માણસનો અગ્નિસંસ્કાર પણ કરી શકાય છે. ટૂંકમાં મેટરનીટી હોમથી મોક્ષ સુધી વીજળી માણસને સાથ આપે છે. વર્ષોથી આપણે જોતા આવ્યા છીએ કે ચંદ્ર રોજ રાતે રખડી ખાય છે.. પણ લખી રાખજો, માણસ રખડતા ઘેટાંનું ઉન ઉતારી લે છે તેમ એક દિવસ ચંદ્રની ચોટલી પકડીને તેની ચાંદનીમાંથી પણ વીજળી પેદા કરશે. માણસને હું ઓળખું છું.
       ખેર, આદિમાનવ અજ્ઞાનવશ સૂરજની કે વરસાદની પૂજા કરતો હતો, પણ આજે આપણે સૂરજનો સમજી વિચારીને વ્યવહારમાં વિનિયોગ કરીએ છીએ. માણસની એ ખાસિયત રહી છે કે એણે કુદરતના દરેક તત્વોનો સુંદર સદુપયોગ કરી જાણ્યો છે. વાયુ દેવતા ગણાતા પવનને તેણે પવનચક્કીમાં પૂરી તેની પાસે દળણા દળાવવાનું કામ કરાવ્યું છે. પવન ઊર્જા માટે આપણી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા NIWE (‘નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વિન્ડ એનરજી’) દ્વારા વીજ ઉત્પાદનની ફેક્ટરીઓ નાખવાની તૈયારી થઈ રહી છે. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને તામિલનાડુના લગભગ ૭૬૦૦ કિલોમિટરમાં ફેલાયેલા દરિયા કિનારાનો ઉપયોગ કરીને પવન ચક્કી દ્વારા સોલાર વિદ્યુત ઉત્પન્ન કરવામાં કાર્યરત થઈ છે. દોસ્તો, ભવિષ્યમાં થશે એવું કે મુકેશ અંબાણીની અંગુર રબડી અને ગુજરાતના ગરીબોની ભડકી, બન્ને સૂર્ય સગડી દ્વારા બનશે.
આપણે ત્યાં પવનઊર્જામાંથી વીજળી બનાવનારી સંસ્થાઓમાં નિરંતર વધારો થતો રહ્યો છે. તામિલનાડુ ૮૧૯૭ મેગાવોટ સોલાર વિદ્યુત પેદા કરે છે. ગુજરાતની કમાણી ૫૬૧૬ મેગાવોટની છે. મહારાષ્ટ્ર ૪૭૮૪ તથા કેરાલા ૫.૩ મેગાવોટ વિદ્યુત પેદા કરે છે. અને દક્ષિણના રાજ્યો પવનમાંથી કુલ ૩૪૦૪૩ મેગાવોટ વીજળી પ્રાપ્ત કરે છે. દોસ્તો, જાણીને નવાઈ લાગશે કે તાજેતરમાં જયપુરમાં ‘સોલર સહેલી પ્રોજેક્ટ’ કાર્યરત થયો છે, જેની પ્રશંસા ‘ગ્લોબલ ઈનોવેશન સમીટ’માં પણ થઈ છે. આ સોલર સખીઓએ અત્યાર સુધીમાં સાત લાખ મેગાવોટથી વધુ સોલાર ઉત્પાદન કર્યું છે. રાજસ્થાનના અલ્વર, અજમેર અને ધોલપુરના છ લાખ લોકોના ઘરમાં હવે ચૂલામાં ધુમાડો ફેલાતો નથી. કેરોસિનના ફાનસો રહ્યા નથી. આંતર રાષ્ટ્રીય એજન્સી ‘ગોંગલા’ના જણાવ્યા અનુસાર ૨૫૦૦ સોલર સખીઓ આ વિસ્તારમાં સોલર ઊર્જાથી ચાલતા ચૂલાઓ, ફાનસો, લેમ્પ, ટોર્ચ, હોમલાઈટીંગ, સ્ટ્રીટ લાઈટ તથા વીજળીના તમામ ઘરગથ્થુ ઉપકરણો વેચીને રીતસરનો લાખોનો વ્યવસાય કરે છે. દોસ્તો, એક બીજી લેડીનો આભાર માની લઈએ. ભારતમાં જન્મેલી ને ન્યૂ યોર્કમાં ઉછરેલી અજેતા શાહ ૨૦૦૫માં ભારત આવી હતી ત્યારે તેણે ઘણા રાજ્યોમાં વીજળીની અછત જોઈ હતી. અને તેણે ૫૦૦૦ ગામોમાં ફન્ટિયર માર્કેટ કંપની ખોલીને તમામ મહિલાઓને ટ્રેનીંગ આપીને જરૂરી મદદ કરી, તેમને વીજ વ્યવસાયમાં કાયમી પગભર કરી છે. આજે એ વ્યવસાયમાંથી ત્યાંની મહિલાઓ પોતાનો સંસાર ચલાવે છે અને અન્ય જરૂરતમંદ મહિલાઓને મદદ પણ કરે છે. જે મહિલાઓ પહેલાં બેકાર હતી તે દરેક મહિલાઓને ઓછામાં ઓછા ૫૦૦૦ મળતા થઈ ગયા છે. અજેતા શાહ કહે છે કે, ‘૨૦૨૨ સુધીમાં એ પ્રોજેક્ટમાં ૨૫૦૦૦ મહિલાઓ ૧૫ લાખ ઘરોમાં પોતાનો કારોબાર ફેલાવશે.’ સરકારની કોઈ ગરીબ કલ્યાણ યોજનાથી પણ આ સોલર વિદ્યુત સુંદર પરિણામ આપી રહી છે તે ખરેખર આનંદની વાત છે.
                  દોસ્તો, હવે જલારામ બાપાના વિરપુર ગામમાં થયેલા એક સોલર ચમત્કારની વાત સાંભળો. અહીંના ખેડૂતો ઘરબેઠાં મોબાઈલ દ્વારા ખેતરોમાં કામ કરાવે છે. અને ખેતરોમાં સીસીટીવી કેમેરા મૂક્યા હોવાથી ખેતરનો આંખે દેખ્યો અહેવાલ ઘરના હિંચકા પર બેસીને નિહાળી શકે છે. તેમણે આધુનિક ડિજીટલ સુવિધા દ્વારા જે કમાલ કરી છે તે માટે તેમને કૃષિ મહોત્સવમાં ‘ડિજીટલ ખેડૂત’નું પારિતોષિક પણ આપવામાં આવ્યું છે. ખરેખર ગુજરાતમાં સોલાર લાઈટ દ્વારા સોનાનો સૂરજ ઊગ્યો છે. ભવિષ્યમાં એ સૂરજના કિરણોથી આખો દેશ ઝળહળી ઊઠશે. આપણે તે સોનેરી સૂર્યસિદ્ધિની પ્રતિક્ષા કરીએ.
                                                         ધૂપછાંવ
       ‘જગતભર કી રોશની કે લિયે.. કરોડો કી જિંદગી કે લિયે.. સૂરજ રે જલતે રહેના.. સૂરજ રે જલતે હી રહેના..!’ (ફિલ્મ ‘હરિશ્ચંદ્ર’)

ડિમોલિશન અને ધરતીકંપ

સાંજે જે ઈમારતનું ડિમોલિશન થવાનું હોય તે ઈમારત સવારે ધરતીકંપમાં તૂટી પડે તો તેના માલિકને કોઈ આઘાત લાગતો નથી.

                                                –દિનેશ પાંચાલ

પ્રજાસત્તાક દિને ચપટીક ચિંતન

‘જીવન સરિતાને તીરે..’ ‘ગુજરાતમિત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર -દિનેશ પાંચાલMO: 94281 60508

                              પ્રજાસત્તાક દિને ચપટીક ચિંતન    

       દોસ્તો, પ્રજાસત્તાક દિન યોગ્ય રીતે ઉજવાયેલો ત્યારે કહેવાય જ્યારે એ દિવસે સૌ દેશબંધુઓ આત્મચિંતન કરે કે આપણે વિતેલા વર્ષોમાં દેશને કેટલા વફાદાર રહ્યાં? ચોમેર વહેતી ભ્રષ્ટાચારની ગંગાથી જાતને કેટલી અલિપ્ત રાખી શક્યા? પણ એવું આત્મચિંતન કરવાનું આપણને ગાંધીજીએ શીખવ્યું નથી. આપણે શાળાઓમાં, સચિવાલયોમાં કે લાલ કિલ્લા પર ત્રિરંગો લહેરાવીશું. ‘ભારત માતા કી જે’ બોલાવીશું.. ભાષણબાજી કરીશું.. અને બીજે દિવસથી ભ્રષ્ટાચારના સામૂહિક જનયજ્ઞમાં જોડાઈ જઈશું. દારૂના હપતા વસૂલ કરતી પોલીસને ચર્ચાપત્ર વડે ઝૂડી કાઢીશું. સરકારી કર્મચારીઓની લાંચરૂશ્વતના જાહેરમાં ચીંથરા ઊડાવીશું. અને ભ્રષ્ટાચારી નેતાઓને ભાંડવામાં પણ કોઈ કસર નહીં રાખીએ, (પણ વખત પડ્યે એજ રાજકારણીઓની વગનો ઉપયોગ કરીને કોઈ ગેરકાનુની કામની સજામાંથી છટકી જતાં આપણને વાર નહીં લાગે !) વિચારો, સલમાનખાનનો ગુનો પ્રૂવ થયો તોય તે જેલની બહાર કેમ છે…?
ભારતને આઝાદી આપવાનો ઠરાવ બ્રિટીશ સંસદમાં રજૂ થયેલો ત્યારે વિરોધ પક્ષના નેતા ચર્ચિલે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું: ‘જો ભારતને આઝાદી આપવામાં આવશે તો બદમાશો, લુચ્ચાઓ અને ચાંચિયાઓના હાથમાં સત્તા જઈ પડશે. અને પાણીનું એક ટીપું કે રોટીનો એક ટૂકડો પણ કરવેરામાંથી બાકાત રહી શકશે નહીં. આ સત્તાભૂખ્યા લોકો સત્તા માટે એટલું લડશે કે ભારત રાજકીય ઝઘડાઓમાં પાયમાલ થઈ જશે !’ આપણાં શાસકોએ ચર્ચિલનો એક પણ શબ્દ જૂઠો પડવા દીધો નથી. આઝાદી મળ્યા પછી ૧૯૪૮માં ગાંધીજીએ કહ્યું હતું: ‘જીવનની શાંતિ માટે ધર્મ જરૂરી છે. પણ દેશના બધાં માણસો જાહેરમાં ધર્મ આચરશે તો દેશમાં અવ્યવસ્થા ફેલાશે !’ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે પણ એમને સમર્થન આપ્યું હતું. દોસ્તો, આપણે ખૂબ ધર્મપ્રિય પ્રજા છીએ પણ દુનિયાના કુલ ૧૯૧ દેશોમાં પ્રમાણિક દેશોના ક્રમમાં આપણો કેટલામો નંબર આવે છે- જાણો છો ? એ ક્રમમાં પ્રથમ નંબર ન્યૂઝીલેન્ડ (૨) ડેનમાર્ક (૩) ફિનલેન્ડ (૪) સ્વીડન (૫) સિંગાપોર (૬) નોર્વે નેધરલેન્ડ (૭) સ્વીઝરલેન્ડ (૮) ઓસ્ટ્રેલિયા અને નવમા સ્થાને કેનેડા છે. આપણે તો એ યાદીમાં છેક ૯૫ મા નંબરે છીએ. દોસ્તો, ઉપરના સઘળા દેશોમાં ક્યાંય પણ રામકથા કે સત્યનારાયણની કથા થતી નથી. રથયાત્રા નીકળતી નથી. ગણેશ ચતુર્થી કે ગણેશ વિસર્જન નિમિત્તે સરઘસો પણ નીકળતા નથી. ત્યાં રામના કે હનુમાનના મંદિરો નથી. કોઈ હનુમાન ચાલીસા વાંચતું નથી. મંદિરો કે દરગાહો જેવા એક પણ ધર્મ સ્થાનકો ત્યાં જોવા મળતા નથી. છતાં ત્યાં ભિખારીઓ નથી. બાવા, સાધુ સંતો, મુનીઓ, પંડિતો, પુરોહિતો કે ધર્મગુરુઓ પણ શોધ્યા જડતા નથી. પાપ પુણ્ય જેવા શબ્દો જ તેમની જીવનશૈલીમાં નથી. અને છતાં ભારતીઓ કરતાં તેઓ હજારગણા સુખી અને પ્રમાણિક છે. જ્યારે આપણા દેશમાં અગણિત દેવીદેવતાઓ, ધર્મસંપ્રદાયો, અસંખ્ય બાવાઓ અને સાધુ સંતો, કે મુનિઓ વગેરેનો રાફડો ફાટ્યો છે. છતાં દેશમાં પારાવાર ભ્રષ્ટાચાર અને અનીતિઓ ચાલે છે. ધર્મના ઉપદેશ મુજબ લોકો લસણ અને ડુંગળી વગેરે નથી ખાતા પણ લાંચ જરૂર ખાય છે. અમારા મહોલ્લાના એક વૃદ્ધ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીને સરકારી ઓફિસમાં કામ પડ્યું. પાંચ દિવસ સુધી ધક્કા ખાઈને કંટાળ્યા પણ કામ ના થયું. અમારા બચુભાઈએ તે કામ (પચાસનું એક પત્તું પકડાવીને..) માત્ર પાંચ મિનિટમાં કરાવી આપ્યું. ત્યારબાદ અમારા કાનમાં કહ્યું: ‘માણસો કેવા મૂરખ હોય છે તેનું આ ઉદાહરણ છે. સ્વતંત્ર ભારતે બહુમતીથી સ્વીકારેલા લાંચના રિવાજમાં એ વુદ્ધ માનતા નથી, એથી પાંચ દિવસના ધક્કામાં કુલ ૩૪૦ રૂપિયા રિક્ષાના બગાડ્યા પણ પચાસનું એક પત્તું પેલા કારકુનની મૂઠીમાં દબાવવાની વ્યવહારુતા ન દાખવી શક્યા. ભૂલ માણસ કરે અને બદનામ સરકાર થાય..! સમજાતું નથી આપણે જીવનના દરેક વ્યવહારમાં ઈમાનદારીની પત્તર શા માટે ખાંડતા રહીએ છીએ ? લખી રાખજો, જ્યાં સુધી આ દેશના લોકો સરકારી કર્મચારીઓ પાસેથી મફતમાં કામ કરાવવાની નીચ મનોવૃત્તિ રાખશે ત્યાં સુધી દેશ કદી ઊંચો નહીં આવે ! આપણે સૌ એટલા નસીબદાર છીએ કે પૈસા ફેંકતા અહીં ગમે તેવા મોટા માથાનેય ખરીદી શકાય છે. પોલીસને એક પત્તું પકડાવો તો એ “ભલો” માણસ તમને જવા દે..! આપણને ખબર જ નથી કે વિદેશમાં ત્યાંની સરકાર લોકોને માથે કેવો જુલમ ગુજારે છે ? ભૂલ કરો એટલે ચેંચું કર્યા વિના ત્યાં દંડ ભરવાનો એટલે ભરવાનો.. ત્યાંના પોલીસો પણ સાલા એવા બદમાશ કે લાંચના ડોલરને હાથ પણ ના લગાડે..!’
દોસ્તો, અંતે મોદી સાહેબને એટલું જ કહીએ કે – ‘હું ખાતો નથી ને ખાવા દેતો નથી’ એવું તમે કહ્યું હતું પણ સાહેબ, તમારા સાશનમાં જેઓ પ્રધાન બન્યા ત્યારે શરુઆતમાં જેમની પાસે પૂરા પાંચ લાખ પણ નહોતા, તેઓ પછીથી દશ પંદર કરોડના માલિક કેવી રીતે બની બેઠાં તેની તપાસ કરાવો તો તમે ચોંકી ઊઠો એવો ભ્રષ્ટાચાર સામે આવશે. ભૂતકાળમાં જગજીવનરામ ટેક્ષ ભરવાનું ભૂલી ગયા હતાં. આજે ભાજપ કોંગ્રેસ સહિતના કેટલા બધાં નેતાઓએ ટેક્ષ ભર્યો નથી. કેટલાં બધાં નેતાઓએ સરકારી આવાસો ખાલી નથી કર્યાં. આ બધાં જ ભ્રષ્ટાચારના આંકડાઓ અખબારોમાં પ્રગટ થઈ ચૂક્યા છે. સાહેબ, પ્રજાસત્તાક દિને આવા ઉઘાડા સત્યને સાંભળીને ચૂપ રહેવાને બદલે કંઈક કરશો તો “અચ્છે દિન” જરૂર આવશે. આદરણીય મોદીજી, આપ આગે બઢો જનતા આપકે સાથ હૈં..!
                                                                          ધૂપછાંવ
દેશમાં બોટ દ્વારા આવેલા આતંકીઓ કરતાં વોટ દ્વારા પ્રવેશેલા આતંકવાદીઓ વધુ ખતરનાક છે.
 
 
 
gf

બુધ્ધીનું બેલેન્સ

માણસની મગજની બેંકમાં બુદ્ધિનું બેલેન્સ ઓછું હોય તો તે બ્રેક વગરના ખટારા જેવો જોખમી બની રહે છે.

                                                                                                                                                                    –દિનેશ પાંચાલ

ભ્રષ્ટાચાર: ભાજપનો ભયયુક્ત ભોરીંગ

‘જીવન સરિતાને તીરે..’ ‘ગુજરાતમિત્ર’ના સૌજન્યથી સાભાર – દિનેશ પાંચાલMO: 94281 60508

                   ભ્રષ્ટાચાર: ભાજપનો ભયયુક્ત ભોરીંગ

     દોસ્તો, આજે સૌને ખબર છે કે સાંસદોને સરકાર તરફથી ઘણી બધી સુવિધાઓ મફત મળે છે. વસ્ત્રો ધોવાના એલાઉન્સીસથી લઈને દેશ વિદેશોમાં મફત ફોન કોલ અને અનલિમિટેડ ઈન્ટરનેટ કોલ તો મળે જ છે, પણ સંસદની કેન્ટિનમાં તેમને રાહત દરે ભોજન પણ મળે છે. (એકવાર સંસદની કેન્ટિનમાં પચ્ચીસ રૂપિયામાં વાનગીઓથી ભરપુર થાળી જમતા મોદી સાહેબનો વિડિયો વાયરલ થયો હતો ત્યારે એક પત્રકારે ટિપ્પણી કરતાં લખ્યું હતું: ‘સાહેબ, તમે ભલે પચ્ચીસ રુપિયામાં ભરપેટ ભોજન જમો પણ દેશના લાખો ગરીબોને એક ટંક માટે સુકો રોટલો પણ ખાવા મળતો નથી. તેમણે એક લોટો પાણી પીને ભૂખ્યા સુવું પડે છે તેનો વિચાર કરો. રાંધણગેસની સબસીડી જતી કરવા માટે મોદી સાહેબ લોકોને હાકલ કરે છે. અને સંસદની કેન્ટિનને પ્રતિ વર્ષ ૬૫ લાખની સબસીડી કઈ ખુશીમાં આપવામાં આવે છે? સાહેબ, મોસાળે જમણ ને મા પીરસનારી હોય ત્યારે આવું જ થાય. વળી વડપ્રધાન તરીકે તમે યોગા કરો, કસરત કરો, ડ્રમ વગાડો, આદિવાસીઓની કલરફૂલ પાઘડી અને છત્રી ઓઢી જાહેર જનતા વચ્ચે ભૂંડી વેશભૂષામાં રજૂ થાઓ.. આ બધી તમારી ચેષ્ઠા દેશભક્તિ નહીં, પણ પ્રસિદ્ધિની અબળખા બતાવે છે. લાખો ગરીબોના કરોડો પ્રશ્નો વચ્ચે તમે ઘેરાયેલા છો છતાં તમે ક્યાં તો ભાષણબાજીમાં ઉતરી જાઓ છો, ક્યાં કોંગ્રેસની નિંદાખોરીમાં જામી પડો છો; અને બાકી બચેલા સમયમાં લોકો વચ્ચે જાત જાતની વેશભૂષા રચી તેના ફોટા પડાવી તે વાયરલ કરો છે. સાહેબ, એક જ પ્રશ્નનો જવાબ આપશો. તમારા યોગાસન, કેન્ટિનનું જમણ કે ડ્રમ વગાડવાની સાવ અંગત કહી શકાય એવી પ્રવૃત્તિઓ, તમારી સંમત્તિ વિના ટીવી–ઈન્ટરનેટ કે વૉટસેપ પર વાયરલ થઈ શકે ખરી? સાહેબ, આ બધું બંધ કરીને બચેલા સમયમાં દેશના ભ્રષ્ટાચારની સમસ્યા પર ધ્યાન આપી શકો તો કદાચ થોડા ગણા ‘અચ્છે દિન’ આવી શકે!’
દોસ્તો, દિલ્હીના પત્રકારે કહેલી ઉપરની વાત વિચારવા જેવી છે. પણ બધો વાંક શાસકોનો નથી. દેશની પ્રજા જો ન્યાયપ્રિય હોય તો કદી એવુ બને ખરું કે ગુનેગારોને સજા થાય ત્યારે (સંતોષ પામવાને બદલે) તેના વિરોધમાં રોડ પર નારા લગાવવા નીકળી પડે..! 20-09-2002 માં અબુ સાલેમને જેલ થયેલી ત્યારે (અને મેમણ બ્રધર્સને ફાંસી થયેલી ત્યારે પણ) લોકો સરકારની વિરુદ્ધમાં રોડ પર ઉતરી આવ્યા હતાં. વિવેકબુદ્ધિવાદ હંમેશાં એવા તાટસ્થ્યનું આગ્રહી હોય છે કે સૌએ સત્ય અને ન્યાયસંગત બાબતને જ સપોર્ટ કરવો જોઈએ. સજા પામનારના પદ, પ્રતિષ્ઠા અને મોભ્ભો જોઈને અભિપ્રાય આપવો તે પક્ષપાતી વલણ ગણાય. કોઈ પણ તટસ્થ વ્યક્તિ, ભલે તે ચૂસ્ત ભાજપી હોય પણ મોદીજીની ભૂલ હોય તો તેણે તેમનો બચાવ હરગીજ ન કરવો જોઈએ અને રાહુલ ગાંધી પાસે બે ઉપયોગી વિચારો હોય તો તેની પણ સરાહના કરવી જોઈએ, રાહુલે પણ ભાજપના સો ટકા સારા કામનો (તેઓ કેવળ વિરોધ પક્ષમાં હોવાને કારણે જ) વિરોધ કરવો જોઈએ નહી. આપણે ગાંધીજીનો વિચાર વારસો મળ્યો હોવાથી “વસુદૈવ કુટુમ્બકમ” માં માનીએ છીએ પણ અમેરિકાને તે બેવકૂફી લાગે છે. અમારા બચુભાઈ કહે છે કે, “વાઘ ગાંધીજીના વ્હાયે ચાલીને અહિંસાનું વ્રત લઈ બેસે તો તેણે ઘાસ ખાવાનો વખત આવે..!” અમેરિકા દુનિયાના દેશોને શસ્ત્રો વેચીને અરબો રુપિયા તેની તિજોરીમાં ખેંચી લાવે છે. છેલ્લા ૧૯ વર્ષોથી અમેરિકા ખોટા કારણો આગળ કરીને અફઘાનિસ્તાન, ઈરાક અને સીરિયા જેવા ઘણાં દેશો વચ્ચે યુદ્ધનો પલિતો ચાંપ્યો છે; જેમાં લાખો મુસ્લિમો માર્યા ગયા છે. ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પણ તક મળે ત્યારે તે નારદમુનીની ભૂમિકા ભજવવાનું છોડતું નથી. પાકિસ્તાનનું એ કમનસીબ છે કે અમેરિકાની યુદ્ધખોરીને પીછાણવાની ત્રેવડ ઈમરાનમાં નથી. આપણને ત્રાસ આપતા હજારો આતંકવાદીઓનું ખાનગી ટ્રેનીંગ સેન્ટર અને આશ્રયસ્થાન પણ અમેરિકા છે. આપણા મોદીજી પણ એ જાણી ચૂક્યા છે પણ વાઘને કહી શકાતું નથી કે તારા મોઢામાંથી માંસની વાસ આવે છે.
                                                                           ધૂપછાંવ
                અમેરિકા માને છે કે– “શાંતિ જોઈતી હોય તો યુદ્ધ માટે તૈયાર રહો..!”