હિંસા નહી, તે પાછળનો હેતુ તેને શુદ્ધ કે અશુદ્ધ બનાવે છે

         ધર્મ કોઈવાર સત્ય કરતાં અસત્યમાં વધુ છૂપાયેલો હોય છે. જેમકે કોઈ ખાટકી હાથમાં ખુલ્લી તલવાર લઈને પૂછે: ‘અહીંથી હમણા એક ગાય પસાર થઈ તે કઈ દિશામાં ગઈ…?’ એ ખાટકીને જૂઠી દિશા બતાવીએ તો તે સાચો ધર્મ બની રહે. આવા પવિત્ર અસત્યો બોલવાનો પ્રસંગ પડે ત્યારે પોથીધર્મના કોઈ એકાદ વાક્યને ક્ષુલ્લક રીતે વળગી રહેવાને બદલે વિવેકબુદ્ધિથી વિચારવું જરૂરી છે. મનુસ્મૃતિમાં બ્રહ્મહત્યાને મોટું પાપ ગણાવ્યું છે. પરંતુ કોઈ બ્રાહ્મણ હાથમાં બોમ્બ લઈને મસ્જિદમાં નમાઝ પઢતા હજારો મુસ્લિમો પર બ્લાસ્ટ કરવા જતો હોય ત્યારે તેની હત્યા કરવામાં કોઈ પાપ નથી. એવે સમયે હાથમાં બંદૂકને સ્થાને ગીતા, બાયબલ કે કુરાન હોય તો તે વડે તેનું મોત નીપજાવવામાં આવે તોય તે ધર્મગ્રંથોનો દૂરુપયોગ કર્યો ના કહેવાય. ખુદ કૃષ્ણએ ન્યાય નીતિ અને ધર્મની રક્ષા કાજે તરેહ તરેહની રણનીતિ અજમાવીને કૌરવનો નાશ કર્યો હતો. ગાંધીજીએ એમના આશ્રમમાં અસાધ્ય રોગથી પીડાતા વાછરડાને ઈંજેક્શન આપીને દયામૃત્યુ આપ્યું હતું. દરેક હિંસા અચૂકપણે ખરાબ હોતી નથી. તેની પાછળનો હેતુ તેને શુદ્ધ કે અશુદ્ધ સાબિત કરે છે.

dineshpanchal.249@gmail.com

dineshpanchalblog.wordpress.com

sansar name kurukshetra…!

સંસાર નામે કુરુક્ષેત્ર

નાનપણમાં જે દીકરાને છાતી પર બેસાડીને પ્રેમથી રમાડ્યો હોય એ દીકરો મોટો થઈને મિલકત માટે બાપની છાતી પર લાકડીના ફટકા મારે એવું હવે બનવા લાગ્યું છે. ‘માતૃદેવો ભવ’ અને ‘પિતૃદેવો ભવ’ની વાત આજના કોન્વેટિયા કલ્ચરને બકવાસ લાગે છે. નવી પેઢી અને જૂની પેઢી વચ્ચે હવે રોજ રામાયણ થાય છે. યુદ્ધ હંમેશા મેદાન પર જ લડાય એવું હોતું નથી. ક્યારેક આ સંસાર સૌથી મોટી યુદ્ધભૂમિ બની રહે છે. જેમને દુશ્મનો જોડે પણ લડવાનું ગમતું ના હોય તેવા શાંતિપ્રય વડીલો પર તેમના જ દીકરાઓ કોર્ટમાં કેસ કરે છે. માણસ પોતાના હ્રદયને ફાંસીએ ચઢાવવાની પેરવી કરે તેવી આ ઘટના ગણાય. બાપે ઘરડે ઘડપણ કાશી કે કૈલાસને બદલે કોર્ટમાં જવું પડે છે. કળિયુગમાં આવા બનાવોની હવે નવાઈ નથી રહી. આપણે બહુબહુ તો શ્રી મોદી સાહેબની કૃપાથી પાકિસ્તાન સામેના યુદ્ધથી બચી શકીએ પણ સંસારના સંગ્રામોથી બચી શકાતું નથી. સહનશક્તિ એજ એક માત્ર ઢાલ હોય છે.

dineshpanchal.249@gmail.com

dineshpanchalblog.wordpress.com

પુસ્તકો: પારસ

      માણસને પુસ્તકોમાં પા ભાગનો ય રસ હોય તો પુસ્તકો પારસ બની શકે છે. પુસ્તકોની બે લીટી (વિદ્યુતના જીવતા વાયર જેવી નિર્જીવ દેખાતી હોય છે પણ એ લીટીઓ વચ્ચે વિચારોનો પ્રવાહ જીવંત હોય છે. ક્યારેક તે માણસની જિંદગી બદલી નાંખે છે. પુસ્તકો મધની શીશી જેવાં હોય છે. મધમાખીની મહેનતમાં માણસની મેનેજમેન્ટ ભળે ત્યારે થોડુંક મધ શીશીમાં ઠલવાય છે. એક શીશી મધ માટે હજારો મધમાખીઓ કામે લાગે છે. લેખકની કેટલીય રાતોની મહેનત પર પ્રકાશક ઈંડા સેવતી મરઘીની જેમ મહેનત કરે છે, ત્યારે એક પુસ્તક તૈયાર થાય છે. સારા, સફળ અને લોકભોગ્ય પુસ્તકો લેખક અને પ્રકાશક બન્નેની જીવાદોરી બની રહે છે.

dineshpanchal.249@gmail.com

dineshpanchalblog.wordpress.com

પુસ્તકો અંતરનો એકસરે અને દિલનો દસ્તાવેજ…!

        પુસ્તકો સંસારના સળગતા લાક્ષાગૃહમાંથી બચવાનું છૂપું ભોંયરું ગણાય. એનો લાભ મેળવવા માટે કોઈએ સહદેવ જોષી બનવાની જરૂર નથી. ‘મહાભારત’માં કંઈક એ મતલબનું લખ્યું છે કે ‘મહાભારત’નો કુંતીપુત્ર– સહદેવ ત્રિકાળ જ્ઞાની હતો. (એથી એ સહદેવ જોષીના નામથી ઓળખાતો હતો) પણ તેને એવો શ્રાપ હતો કે જ્યાં સુધી તેને કોઈ પૂછે નહીં ત્યાં સુધી તે સામે ચાલીને કોઈને પોતાના જ્ઞાનનો લાભ આપી શકતો ન હતો. પુસ્તકો જીવનમાં સહદેવ જોષી જેવી કામગીરી બજાવતા હોય છે. તેને કબાટમાં સાચવીએ તેનાથી નહીં, પણ વાંચીએ તેનાથી ઉપાય જડે છે. કહે છે માણસને પોતાનો ચહેરો જોવાની ઈચ્છા થઈ, એથી એણે દર્પણ બનાવ્યું. પરંતુ એ ચહેરાની ભીતર ઉતરવાની ઈચ્છા થઈ એથી પુસ્તકોનો જન્મ થયો. પુસ્તકો વિશે આપણે આગળ જોયું તેમ પુસ્તકો એટલે લેખકના વિચારોનું વસિયતનામુ, દિલનો દસ્તાવેજ, અને અંતરનો એક્સરે…! લેખક મર્યા પછી ય પોતાના પુસ્તક દ્વારા જીવિત રહી શકે છે. પરંતુ ક્યારેક ઉલટું બને છે. પોતાના પુસ્તકને કારણે લેખક જીવતા જીવત મરી જાય છે. સલમાન રશદી, તસલીમા નસરીન કે રુબેદા સલામ આ વાત ઠીક રીતે સમજી શકે. (બહુ બહુ તો એમાં સોનવાડીના ડૉ. અબ્બાસઅલી તાઈનું નામ ઉમેરી શકાય. એમણે કૃષ્ણ અને પયગંબરમાં અદભૂત સમાનતા હતી તે વર્ણવતું પુસ્તક લખ્યું હતું તેથી તેમની હાલત સલમાન રશદી જેવી થઈ ગઈ હતી) આ બધાંથી સાબિત થાય છે કે ધર્મપુસ્તકો માણસને સુધારી શકતાં નથી.

તે નૃત્ય ગેટે જેવું નહીં દવે જેવું હોય છે

     જે દિવસે માણસની મનોભૂમિ પર વિચારોનું તોફાન જાગશે ત્યારે પુસ્તકો શસ્ત્રો જેટલાં જરૂરી બનશે. યુદ્ધમાં ભાલા તલવારોની જેટલી જરૂર પડે છે તેટલી વૈચારિક યુદ્ધમાં પુસ્તકોની પડે છે. વકીલોના કબાટો કાયદાના થોથાઓથી ભરેલા હોય છે. કવિઓ અને લેખકોના ઘરમાંય પોતાની અંગત લાયબ્રેરી હોય છે. જર્મનનો મહાકવિ ગેટે તેના ઓરડામાં પોતાના માથે કવિ કાલિદાસનું ‘શાકુંતલ’ મૂકીને નાચ્યો હતો. પુસ્તકોનો આનંદ આટલા હોર્સપાવર ધરાવતો હોય છે. બચુભાઈ કહે છે, ‘બેંક પાસબુકને જો પુસ્તક ગણી લઉં તો હું પણ મહિનાના અંત ભાગે મારી બેંક પાસબુક માથા પર મૂકીને  નાચું છું. પણ તે નૃત્ય ગેટે જેવું નહીં જ્યોતિન્દ્ર દવે જેવું હોય છે. (અર્થાત્ સળગતી બીડીના ઠૂંઠા પર પગ પડવાથી માણસ નાચી ઊઠે તેવું હોય છે)

dineshpanchal.249@gmail.com

dineshpanchalblog.wordpress.com

દુર્જનતાના ડુંગરોમાં સજ્જનતાની સુરંગ ચંપાય છે.

      દુનિયા જરૂર બગડી છે પણ હજી વર્ષો સુધી એને વાંધો આવવાનો નથી. કેમકે એક સરસ વાત એ બને છે કે દુર્જનતાના ડુંગરોમાં સજ્જનતાની સુરંગ ચંપાય છે. દુર્જનતા નાશ પામે છે અને સજ્જનતાના રસ્તાઓ ડગલેને પગલે સાથ આપે છે. માનવતા ઓછી થયેલી જણાય છે પણ તેનું સાવ નિકંદન નીકળી જવાની શક્યતા નથી. પાંચસો ખરાબ માણસો મરે છે ત્યારે તેની સામે બે સારા માણસો જરૂર પેદા થાય છે. એ રીતે દુનિયાના ત્રાજવામાં સજ્જનતા દુર્જનતાનું બેલેન્સ જળવાઈ રહે છે. પરિણામે દાઉદ ઈબ્રાહિમ, મેમણ કે લતિફ જેવાનું સાટુ ખેરનાર જેવા માણસો વાળી આપે છે. નથ્થુરામ ગોડસેની સંખ્યા અંત સુધી એક જ રહેવા પામી હતી. એની સામે ગાંધી, સુભાષ, જવાહર, લોકમાન્ય તિલક. સાવરકર, ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈ જેવા ઘણા સુશોભિત પુષ્પો દેશની ધરતી પર ખીલ્યા હતાં. એથી આપણે દુનિયા વિષે સાવ નિરાશ થઈ જવાની જરૂર નથી.

 dineshpanchal.249@gmail.com

dineshpanchalblog.wordpress.com